
Uyum: bankacılık bütünlüğünün temel taşı
Giriş
Uyum, bir bankanın düzenleyici otoritelerce belirlenen hukuki ve etik sınırlar içinde kalmasını sağlayan işlevdir. Kuralların yalnızca gözetilmesinden ibaret değildir: kurumun dürüstlük, şeffaflık ve hesap verebilirlik taahhüdüdür ve bankanın itibarını, faaliyetlerinin verimliliğini ve müşterilerin ile denetim otoritelerinin güvenini korur.
Bankacılıkta uyum ne anlama gelir
Uyum; finans sektöründeki her uygulamanın, işlemin ve muamelenin kanunlara, düzenlemelere, standartlara ve etik normlara uygunluğunu sağlama disiplinidir. Kapsamı, kara para aklama belirtilerine karşı işlemlerin izlenmesinden müşteri verilerinin gizlilik mevzuatına uygun şekilde işlenmesinin sağlanmasına kadar geniş bir alana yayılır. Uyum fonksiyonu, bankanın iç gözetim mekanizmasıdır; yasal ihlallerin ve etik dışı davranışların önlenmesi için kurumun her bölümünü inceler.
Uyum görevlilerinin sorumlulukları
- Mevzuat uzmanlığı. ABD Banka Gizliliği Yasası (Bank Secrecy Act) ve Dodd-Frank Yasası gibi ilgili kurallara ve Mali Eylem Görev Gücü (FATF) Tavsiyeleri gibi uluslararası standartlara tam hâkimiyet.
- Politika ve prosedürler. Bankanın faaliyetlerini yasal ve düzenleyici gerekliliklerle uyumlu hale getiren politikaların ve personelin yükümlülüklerinden haberdar olmasını sağlayan eğitimlerin tasarlanması.
- İzleme ve raporlama. Mevzuata aykırılığı veya şüpheli faaliyetleri tespit etmek için düzenli incelemeler ve işlem izleme ile gerekli hallerde makamlara bildirim yapılması.
- Risk yönetimi. Yeni ürün, hizmet ve piyasaların riskleri dahil olmak üzere uyum riskinin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve azaltılması.
- Danışmanlık. Kararların düzenleyici sonuçlarının net biçimde görülerek alınabilmesi için bankaya her Uyum konusunda yol göstermek.
Uyumun sağladığı sonuçlar
- Risk azaltımı. Uyum riskini erken aşamada tespit edip ele alan bir banka, hukuki yaptırımlardan, mali kayıplardan ve itibar zedelenmesinden kaçınır.
- Verimli operasyonlar. İşlerin hukuki çerçeve içinde nasıl yürütüleceğine ilişkin açık kurallar, operasyonları daha sade ve daha hızlı hale getirir.
- Müşteri güveni. Uyum, müşterilere bankanın varlıkları ve kişisel bilgileri konusunda etik ve sorumlu biçimde hareket ettiği güvencesini verir.
- Denetim otoriteleriyle ilişkiler. Güçlü bir uyum programı, düzenleyici kurumların güvenini kazanır ve bankanın hukuka bağlılığını gösterir.
Önümüzdeki zorluklar
Uyum görevlileri, hızla değişen düzenlemeleri takip etmek, küresel faaliyetlerin karmaşıklığını yönetmek ve veri korumasından ödün vermeden yeni teknolojiler devreye almak zorundadır. Bu işlev, daha etkin çalışabilmek için yapay zekâ ve dağıtık defter teknolojileri dahil olmak üzere teknolojiye giderek daha fazla dayanacaktır.
Özetle
Uyum, bankacılık bütünlüğünün temel taşıdır. Görevlerini özenle yerine getiren uyum görevlileri bankanın itibarını korur, faaliyetlerini iyileştirir ve müşterilerin ile düzenleyici kurumların güvenini kazanır. Finans değiştikçe bu işlev de değişecektir; amacı ise aynı kalacaktır: bankacılıkta en yüksek bütünlük standardı.
Uyum, Düzenleyici Yükümlülükler ve Karşı Taraf Doğrulaması
IFB, geçerli uluslararası düzenleyici standartlardan, kara para aklamanın önlenmesi ve terörün finansmanıyla mücadele yükümlülüklerinden ve dahili risk yönetişimi politikalarından kaynaklanan zorunlu bir uyum çerçevesi içinde faaliyet göstermektedir. Bu gereklilikler bağlayıcıdır, takdire bağlı değildir ve müşterilerin, karşı tarafların, aracıların veya üçüncü kişilerin talebiyle feragat edilemez, değiştirilemez veya dolanılamaz.
IFB, karşı tarafın tam doğrulaması öncesinde veya yerleşik uyum prosedürleri dışında hiçbir işlemi, talimatı veya hazırlık faaliyetini üstlenmez, kolaylaştırmaz ya da desteklemez. IFB'nin aksi yönde hareket edebileceği yönündeki her türlü beklenti, yürürlükteki düzenleyici yükümlülüklerle bağdaşmaz ve açıkça reddedilir.
Düzenleyici Dayanak
IFB'nin uyum çerçevesi, aşağıdakiler dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere, uluslararası alanda kabul görmüş standartlar dikkate alınarak oluşturulmuş olup bu standartlarla uyumludur:
- Müşterini Tanı (KYC) ve Müşteri Gerekli Özen Araştırması (CDD) ilkeleri
- Daha yüksek riskli işlemler veya karşı taraflar için Gelişmiş Gerekli Özen (EDD) gereklilikleri
- Kara para aklamanın ve terörün finansmanının önlenmesine ilişkin (AML/CFT) yükümlülükler
- Yaptırım, ambargo ve kısıtlı taraf taraması gereklilikleri
- Dahili risk yönetimi, denetim ve kayıt tutma yükümlülükleri
Bu standartlar risk temelli ancak pazarlık konusu yapılmaksızın uygulanır.
Karşı Tarafın Sorumluluğu
- IFB, kimliği belirsiz veya şeffaf olmayan gönderenleri meşrulaştırmaz, işlem yapılarını yeniden oluşturmaz ve herhangi bir müşteri adına düzenleyici, uyum veya hukuki risk üstlenmez. Doğrulanabilir, yetkili ve mevzuata uygun bir karşı tarafı tespit edip sunma yükümlülüğü yalnızca müşteriye aittir.
- IFB; kimliği belirsiz, doğrulanamayan veya dolaylı olarak temsil edilen kurumlardan kaynaklanan fonları içeren işlemleri başlatmaz, ön onaya tabi tutmaz, önceden konumlandırmaz, simüle etmez veya başka herhangi bir şekilde işleme almaz. Hiçbir ticari, stratejik veya zamana dayalı gerekçe bu yasağın önüne geçemez.
Kaynak Banka Şartı
- Ara kuruluşlar, Aracılar (facilitators), tanıtıcılar, acenteler, nominee'ler veya sözde yetki sahipleri (mandate), kaynak mali kuruluşun yerine geçecek taraflar olarak kabul edilmez.
- IFB, yalnızca gönderen bankanın açıkça tanımlanabildiği, kurumsal kanallar aracılığıyla doğrudan iletişime geçilebildiği ve yetki, yetki alanı ve düzenleyici statünün teyidi dahil olmak üzere bağımsız olarak doğrulanabildiği durumlarda işlem yapar.
Uyuma Aykırı Argümanların Reddi
Aciliyet, fırsat maliyeti, gizlilik, banka sırrı veya piyasa teamülüne ilişkin iddialara dayanan argümanlar düzenleyici yükümlülükleri ortadan kaldırmaz ve uyum değerlendirmesi bakımından dikkate alınmaz.
Meşru ve düzenlemeye tabi finansal kurumlar, fon gönderebilmek veya alabilmek için karşı taraflardan uyum, doğrulama veya gerekli özen (due diligence) standartlarını askıya almalarını, atlamalarını veya hafifletmelerini talep etmez.
İkili Karar Standardı
IFB, katı bir ikili karar çerçevesi uygular:
- Ya meşru bir gönderen banka mevcuttur ve geçerli düzenleyici ve kurumsal standartlara uygun olarak tespit edilip doğrulanabilir, ya da
- Hiçbir işlem mevcut olarak kabul edilmez.
Geçici, şarta bağlı veya ara bir sınıflandırma uygulanmaz.
Uygulama ve Kayıt Tutma
IFB'den uyum çerçevesinin veya geçerli düzenleyici yükümlülüklerin dışında hareket etmesi talep edildiğinde, teşvik edildiğinde veya bu yönde baskı yapıldığında süreç derhal sonlandırılır. Bu tür sonuçlar, dahili risk yönetimi, denetim ve kayıt tutma gerekliliklerine uygun olarak belgelenir. Daha sonra herhangi bir görüşme veya üst makamlara taşıma yapılmaz.
Çin'den yapılan transferler
Çin, bireyler için geçerli olan yıllık 50.000 USD'lik döviz alım kotasının aksine, kurumsal yurt dışı transferleri için sabit bir yıllık üst sınır belirlememiştir. Bununla birlikte kurumsal transferler yakından incelenir ve belirli kurallara ve usullere uygun olarak yapılmalıdır:
- Amaç. Transfer, ithal edilen mal veya hizmetlerin bedeli, telif hakları ya da temettüler gibi gerçek bir ticari amaca hizmet etmelidir.
- Belgelendirme. Sözleşmeler, faturalar, vergi belgeleri ve bazı durumlarda resmî onaylar gerekmektedir.
- SAFE. Daha büyük tutarlı veya sermaye hesabı kapsamındaki işlemler, Devlet Döviz İdaresi'ne (SAFE) kayıt veya bu kurumdan onay gerektirebilir ve sağlam bir ticari gerekçeyle desteklenmelidir.
- Banka incelemesi. Şirketin bankası, transferi gerçekleştirmeden önce belgeleri ve işlemi Çin mevzuatına uygunluk açısından inceler.
- Para birimi dönüşümü. Renminbi, hedef para birimine dönüştürülmelidir; bu da ilave belge gerektirebilir.
- Kotalar. Bazı eyaletler veya sektörler yurt dışı yatırımlar için dahili yönergeler veya kotalar uygular; bunlar tek tip değildir.
- Vergi. Hizmet ticareti ve benzeri kalemler kapsamında 50.000 USD'nin üzerindeki yurt dışına yapılan ödemeler genellikle önceden vergi kaydı yapılmasını gerektirir.
- Sermaye hesabı ve cari hesap. Yabancı yatırım ve krediler gibi sermaye hesabı işlemleri, ticari ödemeler ve maaşlar gibi cari hesap işlemlerine kıyasla genellikle daha kapsamlı belgelendirme gerektirir ve olasılıkla resmî onaya tabidir.
Çin'deki varlıklı bireyler, diğer herkes gibi yıllık 50.000 USD tutarındaki döviz alım kotasına tabidir. Daha yüksek tutarlar yalnızca Çin hukukunun tanıdığı kanallar üzerinden yurt dışına aktarılabilir; örneğin:
- Onaylı yatırım programları. Lisanslı kuruluşlarca sunulan QDII ürünleri aracılığıyla ve hükümetçe onaylanmış diğer yurt dışı yatırım programları yoluyla yurt dışına yapılan yatırımlar.
- Yurt dışında işletme sahipliği. Yurt dışına yönelik doğrudan yatırım kuralları kapsamında, gerekli bildirimler ve onaylarla birlikte yurt dışında bir işletme kurmak veya satın almak.
- Yurt dışı gayrimenkul. İzin verilen ve usulüne uygun biçimde belgelendirilen hallerde yurt dışında yapılan alımlar.
- Kredi geri ödemeleri. Yurt dışına olan belgelenmiş yükümlülüklerin geri ödenmesi.
- Yurt dışında eğitim. Yurt dışında öğrenim gören aile bireylerinin eğitim ve yaşam giderleri, destekleyici belgeler karşılığında.
- Yatırım yoluyla göç. Diğer ülkelerin, mevzuata uygun kanallar aracılığıyla finanse edilen ve oturma izni tanıyan yatırım programları.
- Offshore tröstler. Hem Çin hukukuna hem de uluslararası hukuka uygun olması gereken karmaşık yapılar.
Hukuki ve uyum riskleri
Bu yolların her biri, karmaşık olan ve sık sık değişen Çin hukukuna kesin olarak uygun olmalıdır. Bireysel kotayı dolanmak için alımların aile üyeleri arasında bölünmesi, ticarette gerçeğe aykırı fatura düzenlenmesi ve benzeri uygulamalar hukuka aykırıdır ve IFB, Çin'den bu tür yöntemlerle çıkmış fonları kabul etmez. İhlaller, para cezaları ve cezai kovuşturmalar dahil ağır yaptırımlara yol açabilir.
Karmaşıklık ve olası sonuçlar göz önüne alındığında, hem Çin hukukuna hem de uluslararası hukuka hâkim avukatlardan ve mali danışmanlardan görüş alınması büyük önem taşır.
Not
Banka, taraf olmadığı işlem belgelerini incelemez, onaylamaz veya bunlar hakkında görüş bildirmez; teyitleri yalnızca Banka nezdinde tutulan hesaplara ilişkin olarak kendi hesap sahipleri için düzenler ve yayımlanmış Hesap Aktivasyon Ücreti ile Asgari Bakiye dışında, fonlama öncesinde herhangi bir türde peşin ödeme talep etmez. Bkz. Üçüncü Taraf Belgeleri ve Banka Teyitleri.

