Oszustwa inwestycyjne z wykorzystaniem SEPA

Oszustwo inwestycyjne z wykorzystaniem polecenia zapłaty SEPA B2B

W jaki sposób oszuści próbują zmienić ofiary w osoby odbierające środki

Wprowadzenie

W ostatnich latach International Finance Bank odnotowuje rosnącą liczbę rzekomych „umów inwestycyjnych” i „prywatnych uzgodnień finansowania”, które mają umożliwiać transfery kwot sięgających dziesiątek, setek, a nawet miliardów euro za pośrednictwem systemu polecenia zapłaty SEPA Business-to-Business (B2B).

Propozycje te są często przedstawiane jako innowacyjne struktury finansowe, „nieodwołalne transfery gotówkowe”, prywatne programy inwestycyjne, instrumenty finansowania humanitarnego, inwestycje w zieloną energię lub rozwiązania w zakresie finansowania infrastruktury.

W rzeczywistości wiele takich ustaleń świadczy o głębokim niezrozumieniu systemu SEPA lub, co gorsza, wykazuje cechy powszechnie kojarzone z oszustwami finansowymi, schematami przerzucania odpowiedzialności oraz próbami prania pieniędzy.

Niniejszy artykuł wyjaśnia, jak zazwyczaj funkcjonują tego rodzaju schematy, dlaczego są one z gruntu wadliwe oraz jak w rzeczywistości przebiegają legalne transakcje SEPA.

Typowy schemat

Propozycja zazwyczaj przebiega według podobnego schematu:

1. Rzekomy inwestor twierdzi, że dysponuje znacznymi środkami, często w przedziale od 50 mln EUR do kilku miliardów euro.
2. Zamiast przekazywać środki bezpośrednio standardowym przelewem bankowym, inwestor prosi odbiorcę o zarejestrowanie się jako wierzyciel w schemacie polecenia zapłaty SEPA B2B.
3. Odbiorca otrzymuje polecenie wystawiania faktur, podpisywania upoważnień oraz inicjowania poleceń zapłaty (direct debit) obciążających rachunek inwestora.
4. Oczekuje się, że po otrzymaniu środków odbiorca rozdzieli je pomiędzy beneficjentów, uczestników projektu, pośredników lub inne osoby trzecie.

Transakcję tę często opisuje się jako:

• „SEPA B2B Non-Recallable Cash Transfer”
• „Inwestycja prywatna z wykorzystaniem polecenia zapłaty SEPA”
• „Elektroniczny przelew środków za pośrednictwem SDD B2B”
• „Finansowanie oparte na mandacie”
• „Gwarantowana wypłata z inwestycji”

Opisom tym często towarzyszą imponujące liczby, odniesienia do arbitrażu międzynarodowego, przepisów RICO, deklaracji dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz rozbudowanych umów prawnych, mających stworzyć pozór wiarygodności.

Pierwsze pytanie, które powinien zadać każdy bankier

Jeżeli inwestor rzeczywiście dysponuje kwotą 50 mln EUR, 500 mln EUR lub 1 mld EUR, dlaczego po prostu nie wykona przelewu bankowego?

Wiarygodny inwestor może przekazywać środki za pośrednictwem:

• Przelew SEPA (SEPA Credit Transfer)
• SWIFT MT103 /pacs 008
• T2
• Systemy RTGS
• Sieci bankowości korespondencyjnej

Mechanizmy te istnieją właśnie po to, by umożliwiać transfer dużych kwot.

W chwili, gdy rzekomy inwestor nalega, aby odbiorca najpierw pobrał środki z rachunku inwestora, pojawiają się poważne wątpliwości co do rzeczywistego celu transakcji.

Czym w rzeczywistości jest SEPA B2B

System SEPA Business-to-Business Direct Debit został zaprojektowany przede wszystkim z myślą o cyklicznych płatnościach handlowych pomiędzy ugruntowanymi przedsiębiorstwami.

Przykłady obejmują:

• Inkasa od dostawców
• Opłaty leasingowe
• Umowy o świadczenie usług handlowych
• Rozliczanie rachunków za media
• Korporacyjne uzgodnienia dotyczące subskrypcji

Nigdy nie był on przeznaczony do zastępowania transferów inwestycji instytucjonalnych ani finansowania projektów o wartości miliardów euro.

W ramach schematu B2B:

• Inkaso inicjuje wierzyciel.
• Dłużnik upoważnia do dokonania poboru.
• Bank dłużnika weryfikuje mandat.
• Środki są przekazywane za pośrednictwem systemów rozliczeniowych SEPA.

Kluczowe jest to, że wierzyciel staje się stroną aktywną, inicjującą obciążenie rachunku.

To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie.

Ukryte przeniesienie zobowiązań

Najbardziej niebezpiecznym aspektem tych schematów jest to, że przenoszą one odpowiedzialność operacyjną i prawną na odbiorcę.

Przy standardowej inwestycji:

Inwestor → Przekazuje środki → Odbiorca

W ramach tych schematów:

Odbiorca → Inicjuje obciążenie → Otrzymuje środki → Rozdysponowuje środki

Odbiorca staje się:

• Strona inkasująca.
• Strona inicjująca.
• Strona realizująca dalsze płatności.
• Strona najbardziej widoczna dla organów regulacyjnych i śledczych.

Jeżeli w późniejszym czasie powstanie spór dotyczący:

• Umocowanie osoby podpisującej
• Ważność pełnomocnictwa
• Własność środków
• Zarzuty dotyczące oszustwa
• Obawy związane z praniem pieniędzy

odbiorca może zostać bezpośrednio zaangażowany w postępowania dochodzeniowe, spory cywilnoprawne, zamrożenie aktywów lub postępowania wyjaśniające organów regulacyjnych.

Mit „nieodwoływalności”

Jednym z najczęściej pojawiających się w tych umowach sformułowań jest:

„Przelew gotówkowy bez możliwości odwołania”

Sformułowanie to nie ma szczególnego znaczenia prawnego w ramach SEPA. Prawdą jest, że schemat SEPA B2B, w przeciwieństwie do SDD Core, nie daje dłużnikowi prawa do zwrotu środków po rozliczeniu bez podawania przyczyny; jednakże bank dłużnika musi sprawdzić każde inkaso pod kątem zarejestrowanego mandatu i może je odrzucić lub zwrócić przed rozliczeniem.

Polecenie zapłaty SEPA B2B nie staje się przelewem SWIFT MT103 wyłącznie dlatego, że umowa określa je mianem „niepodlegającego odwołaniu”.

Na bankach nadal spoczywają obowiązki dotyczące:

• Zapobieganie oszustwom
• Postępowania dotyczące prania pieniędzy
• Orzeczenia sądowe
• Interwencje regulacyjne
• Zgodność z przepisami dotyczącymi sankcji

Transakcje mogą nadal podlegać przeglądowi, nakazom zamrożenia środków, postępowaniom w sprawie odzyskania środków lub sporom prawnym.

Wyrażenie to jest często używane jako termin marketingowy, a nie jako odzwierciedlenie rzeczywistości bankowej.

Jak faktycznie działają mandaty B2B

Inne częste błędne przekonanie dotyczy rejestracji mandatu.

Wiele propozycji sugeruje, że wystarczy sam podpisany mandat.

To nieprawda.

Aby polecenie zapłaty B2B mogło funkcjonować:

1. Dłużnik podpisuje upoważnienie.
2. Dłużnik przekazuje to upoważnienie swojemu bankowi.
3. Bank dłużnika rejestruje szczegóły upoważnienia.
4. Tożsamość wierzyciela zostaje zweryfikowana.
5. Kolejne polecenia obciążenia są weryfikowane z zarejestrowanym upoważnieniem.

Bez rejestracji w banku dłużnika inkaso zostanie co do zasady odrzucone.

W przypadku transakcji o dużej wartości banki zazwyczaj przeprowadzają pogłębioną weryfikację oraz kontrole w zakresie compliance.

Żaden poważny bank europejski nie przetworzy automatycznie polecenia zapłaty na kwotę 50 mln EUR wyłącznie dlatego, że istnieje zgoda płatnika (mandat).

Dlaczego klauzula „nie kontaktować się z naszym bankiem” jest poważnym sygnałem ostrzegawczym

Jedną z najbardziej wymownych cech występujących w wielu oszukańczych umowach jest zakaz kontaktowania się z bankiem kontrahenta.

Uczciwe przedsiębiorstwa z zadowoleniem przyjmują weryfikację.

Profesjonalny proces należytej staranności obejmuje zazwyczaj:

• Weryfikacja własności rachunku.
• Weryfikacja osób upoważnionych do podpisu.
• Potwierdzenie relacji bankowych.
• Potwierdzenie spodziewanej aktywności transakcyjnej.
• Kontrole w zakresie Compliance.

Gdy umowa usiłuje zakazać takich zapytań, należy zadać pytanie, dlaczego zniechęca się do niezależnej weryfikacji.

W wielu przypadkach jest to jeden z najsilniejszych wskaźników, że transakcja nie wytrzyma weryfikacji.

Problem faktury

Kolejną powtarzającą się cechą jest wymóg, aby odbiorca wystawił fakturę o znacznej wartości przed rozpoczęciem inkasa.

Powoduje to poważny problem w zakresie zgodności z przepisami. Faktury powinny odzwierciedlać rzeczywiste transakcje handlowe. Nie służą one do tworzenia sztucznych uzasadnień dla wyprowadzania środków z rachunków osób trzecich.

Instytucje finansowe rutynowo badają:

• Cel gospodarczy
• Treść ekonomiczna
• Źródło środków
• Źródło majątku
• Podstawowe stosunki umowne

W przypadku braku tych elementów pojawiają się istotne zastrzeżenia regulacyjne.

Realia transakcji o dużej wartości

Wbrew powszechnemu przekonaniu transakcje o dużej wartości rzadko są przetwarzane automatycznie.

Transakcje opiewające na dziesiątki lub setki milionów euro zazwyczaj skutkują przeglądem przeprowadzanym przez:

• Działy Compliance
• Pracownicy ds. AML
• Zespoły zarządzania ryzykiem
• Wyższa kadra bankowa
• Banki korespondenckie

Nieuchronnie pojawią się pytania:

• Dlaczego stosowane jest polecenie zapłaty?
• Dlaczego nie jest stosowany standardowy przelew?
• Jaki jest cel ekonomiczny?
• Kto ostatecznie odnosi korzyść?
• Jakie jest źródło środków?

Niemożność zadowalającej odpowiedzi na te pytania będzie prawdopodobnie skutkować opóźnieniami, odrzuceniem wniosku lub dalszym postępowaniem wyjaśniającym.

Typowe sygnały ostrzegawcze

Przedsiębiorstwa powinny zachować szczególną ostrożność w każdym przypadku, gdy napotkają:

• Obietnice inwestycji wartych miliardy euro.
• Struktury finansowania oparte na mandacie.
• Przelewy SEPA „bez możliwości odwołania”.
• Wymogi umożliwiające uzyskanie statusu wierzyciela dochodzącego roszczeń.
• Ograniczenia w kontaktowaniu się z bankami.
• Żądania przekazania środków podmiotom trzecim.
• Nadmiernie rozbudowany język prawniczy, niepoparty realiami bankowymi.
• Twierdzenia, że SEPA może zastąpić standardowe mechanizmy rozliczania transakcji inwestycyjnych.

Obecność wielu wskaźników należy traktować jako poważne ostrzeżenie.

Podsumowanie

Prawdziwy inwestor wysyła przelew. Propozycja, która wymaga, aby odbiorca pobierał środki w drodze polecenia zapłaty SEPA B2B, wystawiał faktury bez rzeczywistej transakcji i przekazywał pieniądze osobom trzecim, czyni z odbiorcy zbieracza środków – i stronę najbardziej narażoną na ryzyko, gdy środki zostaną odwołane, zamrożone lub objęte postępowaniem wyjaśniającym.