FATF, MONEYVAL itp.

Czarne i szare listy

Financial Action Task Force (FATF) wskazuje jurysdykcje, w których środki przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT) są niewystarczające, w dwóch dokumentach publicznych wydawanych trzy razy w roku. Publiczne wskazanie jest skuteczne: większość jurysdykcji publicznie wskazanych przez FATF od 2007 roku przeprowadziła od tego czasu wymagane reformy i została usunięta z jej list.

Jurysdykcje wysokiego ryzyka objęte wezwaniem do działania („czarna lista”)

Dokument ten, dawniej znany jako „Public Statement”, wskazuje kraje lub jurysdykcje, w których występują poważne strategiczne braki w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy, finansowaniu terroryzmu i finansowaniu proliferacji. W odniesieniu do wszystkich wskazanych państw wysokiego ryzyka FATF wzywa swoich członków oraz inne jurysdykcje do stosowania wzmożonej należytej staranności. W najpoważniejszych przypadkach państwom zaleca się wdrożenie środków zaradczych w celu ochrony międzynarodowego systemu finansowego przed ryzykiem stwarzanym przez te jurysdykcje. W języku potocznym określa się to mianem czarnej listy.

Inne organy i wykazy

Oprócz FATF podobne listy w celu monitorowania i zwalczania prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu prowadzą również inne organizacje międzynarodowe i regionalne. Do najbardziej znanych należą:

1. MONEYVAL (Rada Europy)

MONEYVAL ocenia środki w zakresie AML/CFT w państwach europejskich, które nie są członkami FATF. Wydaje sprawozdania i oświadczenia publiczne wskazujące państwa o strategicznych niedociągnięciach.

• Jurysdykcje wysokiego ryzyka i niewspółpracujące:
• Podobnie jak czarna lista FATF.
• Jurysdykcje objęte wzmożonym monitorowaniem:
• Odpowiednik szarej listy FATF.

2. Asia/Pacific Group on Money Laundering (APG)
APG ocenia systemy AML/CFT w regionie Azji i Pacyfiku oraz publikuje sprawozdania z oceny wzajemnej.

• Oświadczenia publiczne i raporty uzupełniające:
• Jurysdykcje wysokiego ryzyka.
• Jurysdykcje ze strategicznymi niedociągnięciami.

3. Karaibska Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (CFATF)
CFATF monitoruje państwa karaibskie i publikuje komunikaty dotyczące jurysdykcji niespełniających wymogów.
• Oświadczenia publiczne:
• Państwa z uchybieniami w zakresie AML/CFT.
• Monitorowanie i działania następcze:
• Państwa objęte zwiększonym nadzorem.

4. Międzyrządowa Grupa Działania przeciwko Praniu Pieniędzy w Afryce Zachodniej (GIABA)
GIABA ocenia środki AML/CFT w państwach Afryki Zachodniej, publikując analogiczne komunikaty i raporty publiczne.

5. Grupa Wschodniej i Południowej Afryki ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (ESAAMLG)
ESAAMLG nadzoruje przestrzeganie zasad AML/CFT w państwach Afryki Wschodniej i Południowej, wydając raporty z oceny i komunikaty publiczne.

Oficjalne strony internetowe tych organizacji zawierają pełne informacje o globalnej sieci FATF i jej członkach regionalnych.

Indeks AML Bazylejskiego Instytutu Zarządzania (Basel AML Index)

Basel Institute on Governance (Basel AML Index)

Basel AML Index to coroczny ranking państw oparty na poziomie ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Ocenia on krajowe systemy AML/CFT, poziom korupcji, przejrzystość polityczną oraz inne czynniki wpływające na ryzyko przestępczości finansowej.

Państwa trzecie wysokiego ryzyka wskazane przez UE

Komisja Europejska prowadzi własną listę państw trzecich o strategicznych niedociągnięciach w zakresie AML/CFT na podstawie rozporządzenia delegowanego (UE) 2016/1675. Umieszczenie na liście skutkuje obowiązkiem stosowania wzmożonej należytej staranności przez instytucje obowiązane z UE. Lista ta co do zasady odpowiada komunikatom FATF, nie jest jednak z nimi identyczna, a różnice mają znaczenie.

Załącznik został ostatnio zmieniony rozporządzeniami delegowanymi (UE) 2026/46 i (UE) 2026/83, opublikowanymi w Dzienniku Urzędowym w dniu 9 stycznia 2026 r. i obowiązującymi od dnia 29 stycznia 2026 r.

Co się zmieniło:

Nowy punkt IV wymienia Federację Rosyjską w kategorii państw trzecich wysokiego ryzyka, które nie zostały zidentyfikowane przez FATF jako objęte wezwaniem do działania lub wzmożonym monitorowaniem, lecz których członkostwo w FATF zostało zawieszone. Jest to obecnie najwyraźniejszy przykład rozbieżności między listą UE a listami FATF.

Dodano Boliwię oraz Brytyjskie Wyspy Dziewicze.

Burkina Faso, Mali, Mozambik, Nigeria, Republika Południowej Afryki i Tanzania zostały usunięte.

Liczba jurysdykcji na liście spadła z 41 do 35.

Praktyczne rozróżnienie, potwierdzone dla niemieckich podmiotów zobowiązanych w Okólniku BaFin 03/2026 (GW) z dnia 30 marca 2026 r.: kraje wymienione w rozporządzeniu delegowanym UE powodują obowiązkowe zastosowanie wzmożonej należytej staranności na gruncie niemieckiego prawa w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Kraje znajdujące się wyłącznie na szarej liście FATF muszą zostać uwzględnione w ocenie ryzyka, lecz same w sobie nie powodują dodatkowych obowiązków prawnych. Podmioty, które mylą te dwie kategorie, nadmiernie stosują EDD i niedostatecznie dokumentują, dlaczego.

Unijny wykaz państw trzecich wysokiego ryzyka

Unia Europejska prowadzi własną listę państw trzecich wysokiego ryzyka, w których systemy przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT) wykazują braki o charakterze strategicznym. Lista ta w dużej mierze odpowiada listom FATF, może jednak obejmować dodatkowe państwa, które w ocenie UE nie spełniają jej własnych kryteriów, jak Federacja Rosyjska od stycznia 2026 r. Aktualny skład listy oraz ostatnie zmiany przedstawiono powyżej w części dotyczącej Basel AML Index.

Departament Skarbu USA: listy sankcyjne OFAC

Urząd Kontroli Aktywów Zagranicznych (Office of Foreign Assets Control, OFAC) nie jest organem ds. AML jako takim, lecz prowadzi listy państw, podmiotów i osób objętych sankcjami, często ze względu na obawy związane z finansowaniem terroryzmu, praniem pieniędzy i innymi nielegalnymi działaniami finansowymi.

Lista Specially Designated Nationals and Blocked Persons (SDN) obejmuje podmioty i osoby fizyczne, a także programy sankcji wymierzonych w poszczególne państwa.

• Przykładami są Iran, Korea Północna i Wenezuela.

Grupa Azji i Pacyfiku ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (APG)

APG jest regionalną organizacją w stylu FATF (FSRB), która ocenia zgodność państw członkowskich z międzynarodowymi standardami AML/CFT. Nie publikuje formalnej czarnej listy, jednak jej wzajemne oceny mogą wskazywać kraje wykazujące nieprawidłowości.

Obejmuje region Azji i Pacyfiku; kraje z poważnymi nieprawidłowościami często znajdują się również na listach FATF.

• Przykłady krajów ocenianych w przeszłości obejmują Pakistan i Kambodżę.

Karaibska Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (CFATF)

CFATF, kolejny regionalny organ typu FATF, ocenia zgodność z zasadami AML/CFT wśród swoich członków w regionie Karaibów. Ściśle współpracuje z FATF, lecz w ramach własnych ocen może obejmować kraje wykazujące nieprawidłowości.

Jego uwaga koncentruje się na regionie Karaibów, jednak jego ustalenia dotyczące państw niespełniających wymogów są publikowane w skali globalnej.

• Wśród ocenionych przez nią państw są Haiti oraz Trynidad i Tobago.