Słownik pojęć i definicji

Przejęcie | Proces, w którym jedna spółka nabywa inną, w całości lub w części, w celu rozszerzenia lub konsolidacji swojej działalności.

Zamrożenie rachunku | Ograniczenie nałożone przez instytucję finansową na rachunek, które uniemożliwia dokonywanie jakichkolwiek transakcji do czasu jego zniesienia.

Przejęcie rachunku (Account Takeover Fraud) | Forma kradzieży tożsamości, w której oszust uzyskuje nieuprawniony dostęp do rachunku bankowego ofiary, zazwyczaj w celu zlecania nieautoryzowanych transakcji.

Acquirer (agent rozliczeniowy) | Instytucja finansowa, która przetwarza i rozlicza transakcje w imieniu akceptantów, umożliwiając im przyjmowanie płatności elektronicznych.

Obligacje Additional Tier 1 (AT1) | Niezabezpieczone obligacje wieczyste (tj. bez terminu zapadalności) emitowane przez instytucje finansowe w celu zwiększenia bazy kapitału podstawowego.

Usługi doradcze | Profesjonalne doradztwo świadczone przez banki inwestycyjne na rzecz klientów w różnych kwestiach finansowych, takich jak fuzje, przejęcia i pozyskiwanie kapitału.

Agregacja | Usługa, która konsoliduje informacje o rachunkach finansowych z różnych instytucji, umożliwiając użytkownikom przeglądanie wszystkich rachunków w jednym miejscu.

Fundusze alternatywne | Fundusze inwestujące w papiery wartościowe nietradycyjne (tj. inne niż akcje), takie jak nieruchomości, towary i pożyczki lewarowane.

Alternatywna metoda płatności (APM) | Nietradycyjny sposób dokonywania płatności, zazwyczaj z pominięciem tradycyjnych systemów bankowych, taki jak portfele mobilne lub internetowe platformy płatnicze.

American depositary receipt (ADR) | Zbywalny certyfikat wystawiany przez bank z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, reprezentujący akcje spółki spoza USA. Kwity depozytowe ADR są przedmiotem obrotu na amerykańskich rynkach finansowych na zasadach zbliżonych do zwykłych akcji i umożliwiają inwestorom nabywanie udziałów w spółkach zagranicznych.

Amortyzacja | Stopniowe zmniejszanie zadłużenia poprzez zaplanowane spłaty kapitału i odsetek w określonym okresie.

Anjouan Offshore Finance Authority (AOFA) | Organ regulacyjny Autonomicznej Wyspy Anjouan, Związek Komorów, który udziela licencji międzynarodowym bankom i innym instytucjom finansowym mającym tam siedzibę oraz sprawuje nad nimi nadzór. International Finance Bank LTD posiada licencję i podlega nadzorowi AOFA.

Przeciwdziałanie praniu pieniędzy (AML) | Zbiór przepisów, procedur i ustaw mających na celu zapobieganie osiąganiu dochodów z działalności przestępczej, takiej jak handel narkotykami lub finansowanie terroryzmu.

Renta (annuity) | Seria płatności dokonywanych w równych odstępach czasu, na przykład roczna wypłata świadczenia emerytalnego.

Interfejs programowania aplikacji (API) | Zestaw reguł i protokołów umożliwiających aplikacjom komunikację i wymianę danych.

Arbitraż | Jednoczesny zakup i sprzedaż papierów wartościowych, walut lub towarów na różnych rynkach w celu wykorzystania różnic cen i osiągnięcia zysku.

Sztuczna inteligencja (AI) | Zestaw narzędzi i programów, dzięki którym oprogramowanie jest na tyle „inteligentne”, że zewnętrzny obserwator mógłby uznać, iż jego wyniki generuje człowiek.

Aktywa | Wszelkie zasoby będące własnością lub pod kontrolą spółki, które mogą zostać wykorzystane do wytworzenia dodatniej wartości ekonomicznej.

Alokacja aktywów | Strategia inwestycyjna równoważąca ryzyko i potencjalne zyski poprzez dostosowanie udziału poszczególnych aktywów do tolerancji ryzyka inwestora, jego celów inwestycyjnych oraz horyzontu czasowego.

Papier wartościowy zabezpieczony aktywami (ABS) | Papier wartościowy zabezpieczony pulą aktywów, takich jak kredyty hipoteczne, pożyczki lub zadłużenie z tytułu kart kredytowych, tworzony poprzez połączenie i przekształcenie przepływów pieniężnych z tych aktywów w nowe papiery wartościowe, które mogą być oferowane inwestorom.

Asset-Backed Commercial Paper (ABCP) | Krótkoterminowy instrument dłużny emitowany przez spółkę celową (SPV), zabezpieczony pulą aktywów bazowych, takich jak kredyty hipoteczne, kredyty samochodowe czy należności z tytułu kart kredytowych, stanowiący źródło finansowania dla podmiotów inicjujących te aktywa.

Zarządzanie aktywami | Profesjonalne zarządzanie aktywami finansowymi, takimi jak akcje, obligacje i środki pieniężne, w imieniu klientów, w celu osiągnięcia określonych celów inwestycyjnych.

Strukturyzacja aktywów | optymalizacja struktury aktywów w celu obniżenia kosztów i ograniczenia ryzyka.

Aktywa pod zarządzaniem (AUM) | Łączna wartość rynkowa wszystkich inwestycji lub aktywów zarządzanych przez spółkę lub brokera.

Szyfrowanie asymetryczne | System kryptograficzny wykorzystujący parę kluczy – klucz publiczny i klucz prywatny – do szyfrowania i odszyfrowywania danych.

Automated Clearing House (ACH) | Scentralizowany elektroniczny system płatności, który przetwarza i rozlicza wsadowo transakcje uznaniowe i obciążeniowe, zazwyczaj wykorzystywany do płatności o niskiej wartości lub cyklicznych, takich jak wynagrodzenia, świadczenia z zabezpieczenia społecznego czy opłacanie rachunków.

Uwierzytelnianie | Proces weryfikacji tożsamości użytkownika, urządzenia lub systemu w celu zapewnienia prawidłowości transakcji lub komunikacji.

Zautomatyzowany system płatności (APS) | Technologia umożliwiająca automatyczne przetwarzanie płatności cyklicznych, takich jak rachunki za media lub raty kredytu, poprzez elektroniczny transfer środków z rachunku płatnika na rachunek odbiorcy.

Bilans płatniczy (BOP) | Zestawienie wszystkich transakcji gospodarczych między rezydentami danego kraju a resztą świata w określonym okresie, zazwyczaj w ciągu roku.

Bilans | Sprawozdanie finansowe przedstawiające stan aktywów, zobowiązań i kapitału własnego przedsiębiorstwa na określony moment.

Czek bankowy | Zlecenie płatnicze wystawione przez bank w imieniu zleceniodawcy, nakazujące innemu bankowi wypłatę określonej kwoty na rzecz odbiorcy; stosowane zazwyczaj w transakcjach o dużej wartości.

Gwarancja bankowa | Zobowiązanie banku do pokrycia zobowiązań dłużnika wobec wierzyciela na wypadek, gdyby dłużnik nie wykonał swoich zobowiązań umownych.

Akcept bankierski | Krótkoterminowy instrument dłużny wystawiany przez przedsiębiorstwo i gwarantowany przez bank, wykorzystywany głównie w międzynarodowych transakcjach handlowych.

Bank Identifier Code (BIC) | 8- lub 11-znakowy kod (ISO 9362) identyfikujący instytucję finansową w płatnościach międzynarodowych, często nazywany kodem SWIFT. Wskazuje bank, a nie poszczególny rachunek.

Basel III | Zbiór międzynarodowych regulacji bankowych opracowanych przez Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego w celu zwiększenia odporności i stabilności globalnego systemu bankowego, obejmujący wyższe wymogi kapitałowe i płynnościowe, wskaźnik dźwigni oraz antycykliczny bufor kapitałowy.

Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego (BCBS) | Globalny organ regulacyjny, który formułuje zalecenia i wytyczne dla sektora bankowego w celu wspierania stabilności finansowej i doskonalenia praktyk zarządzania ryzykiem.

Punkt bazowy (bp) | Jednostka miary równa 0,01% lub 1/100 punktu procentowego, często używana do opisu zmian stóp procentowych lub innych wartości procentowych w finansach.

Rynek niedźwiedzi (bessa) | Rynek charakteryzujący się spadkiem cen, pesymizmem i negatywnymi nastrojami inwestorów, zazwyczaj oznaczający spadek o 20% lub więcej względem ostatnich szczytów.

Stopa referencyjna | Referencyjna stopa procentowa wykorzystywana do wyceny różnych produktów finansowych i instrumentów pochodnych, takich jak kredyty, obligacje czy swapy, która może opierać się na stopie polityki pieniężnej banku centralnego, stopie międzybankowej lub stopie ustalanej rynkowo.

Beneficjent | Osoba lub podmiot, na rzecz którego mają zostać przekazane środki z płatności, wskazany w dyspozycji płatniczej wraz z rachunkiem, który ma zostać uznany.

Spread kupna-sprzedaży (bid-ask) | Różnica między najwyższą ceną, jaką kupujący jest skłonny zapłacić (bid), a najniższą ceną, jaką sprzedający jest skłonny zaakceptować (ask), za dany papier wartościowy.

Uwierzytelnianie biometryczne | Proces zabezpieczający, który opiera się na unikalnych cechach fizycznych lub behawioralnych, takich jak odciski palców, rozpoznawanie twarzy lub wzorce głosu, w celu weryfikacji tożsamości użytkownika i zapewnienia bezpiecznego dostępu do systemu lub urządzenia.

Technologia blockchain | Zdecentralizowany, rozproszony rejestr, który zapisuje transakcje na wielu urządzeniach, zapewniając bezpieczeństwo i niezmienność danych za pomocą technik kryptograficznych.

Akcje typu blue chip | Akcje renomowanych spółek o udokumentowanej historii stabilnych zysków, wiarygodnych dywidend i silnych wyników finansowych.

Obligacje | Papiery wartościowe o stałym dochodzie emitowane przez przedsiębiorstwa, rządy lub inne podmioty, stanowiące pożyczkę udzieloną przez inwestorów, którzy otrzymują okresowe odsetki oraz zwrot kapitału w terminie zapadalności.

BOT | Build-Operate-Transfer: Prywatny wykonawca buduje i eksploatuje obiekt przez okres koncesji, po czym przekazuje go państwu.

Book building | Proces stosowany przez banki inwestycyjne w celu oceny zainteresowania inwestorów i ustalenia ceny, po której zostanie zaoferowana nowa emisja papierów wartościowych, na przykład w ofercie publicznej (IPO).

Wartość księgowa | Wartość aktywów netto spółki, obliczana jako suma aktywów minus suma zobowiązań, określana także jako kapitał własny akcjonariuszy.

Bank pomostowy | Tymczasowy bank utworzony przez organ nadzoru finansowego w celu utrzymania kluczowych funkcji upadającego banku do czasu znalezienia trwałego rozwiązania, takiego jak fuzja lub przejęcie.

Dom maklerski (broker-dealer) | Podmiot kupujący i sprzedający papiery wartościowe na rzecz klientów (jako broker) oraz na własny rachunek (jako dealer); musi być zarejestrowany w SEC i spełniać określone wymogi regulacyjne.

Bankowość buddyjska | Bankowość buddyjska nie jest tak ugruntowana jak bankowość islamska, żydowska czy chrześcijańska, jednak istnieją inicjatywy finansowe oparte na zasadach buddyjskich. Zasady te kładą nacisk na etyczne postępowanie, odpowiedzialność społeczną oraz unikanie krzywdzenia istot żywych. Praktyki bankowości buddyjskiej mogą koncentrować się na mikrofinansach, rozwoju społeczności lokalnych oraz inwestycjach przyjaznych środowisku.

Rynek byka (hossa) | Rynek charakteryzujący się rosnącymi cenami, optymizmem i pozytywnymi nastrojami inwestorów, zazwyczaj przy utrzymującym się wzroście o co najmniej 20% względem ostatnich minimów.

Plan ciągłości działania (BCP) | Kompleksowy plan określający procedury, które organizacja zastosuje w razie zakłócenia lub katastrofy, w celu zapewnienia ciągłości kluczowych operacji i usług.

Buy-side | Strona sektora finansowego obejmująca inwestorów instytucjonalnych, takich jak fundusze inwestycyjne, fundusze emerytalne i zakłady ubezpieczeń, które nabywają inwestycje i zarządzają nimi na rzecz swoich klientów.

Obligacja z opcją wcześniejszego wykupu (callable) | Obligacja, którą emitent może wykupić (odwołać) przed terminem zapadalności, zazwyczaj po określonej cenie, co umożliwia emitentowi refinansowanie zadłużenia w razie spadku stóp procentowych.

Efekt Cantillona | Zjawisko polegające na tym, że nowo utworzony pieniądz przynosi korzyści jego pierwszym odbiorcom kosztem odbiorców późniejszych, ponieważ ceny dostosowują się w gospodarce w sposób nierównomierny. 

Współczynnik adekwatności kapitałowej (CAR) | Miara kondycji finansowej banku, wyrażona jako procentowy stosunek jego kapitału do aktywów ważonych ryzykiem, stosowana w celu zapewnienia, że banki dysponują kapitałem wystarczającym do pokrycia potencjalnych strat i prowadzenia działalności.

Nakłady inwestycyjne (CapEx) | Inwestycje dokonywane przez przedsiębiorstwo w aktywa długoterminowe, takie jak nieruchomości, maszyny i urządzenia, od których oczekuje się generowania przychodów w dłuższym okresie.

Rynki kapitałowe | Rynki finansowe, na których dokonuje się obrotu długoterminowymi instrumentami dłużnymi, kapitałowymi i innymi papierami wartościowymi, w tym giełdy papierów wartościowych oraz rynki pozagiełdowe.

Struktura kapitału | Proporcja finansowania dłużnego i kapitałowego przedsiębiorstwa określa udział środków pozyskanych ze źródeł dłużnych i kapitałowych. Wpływa ona na profil ryzyka spółki oraz koszt jej kapitału.

Transakcja bez fizycznego użycia karty (Card-Not-Present, CNP) | Transakcja płatnicza, w której w momencie jej dokonywania nie jest obecna fizyczna karta, na przykład przy zakupach internetowych lub telefonicznych.

Card Verification Value (CVV) | Zabezpieczenie kart kredytowych i debetowych w postaci 3- lub 4-cyfrowego kodu, służące do potwierdzenia autentyczności karty w transakcjach bez fizycznego użycia karty.

Zaliczka gotówkowa | Krótkoterminowa pożyczka uzyskana przy użyciu karty kredytowej lub linii kredytowej, zazwyczaj obciążona wysokim oprocentowaniem i opłatami.

Ekwiwalenty środków pieniężnych | Krótkoterminowe, wysoce płynne inwestycje, które można łatwo przekształcić w gotówkę przy minimalnym ryzyku, takie jak bony skarbowe lub fundusze rynku pieniężnego.

Przepływy pieniężne | Przepływ środków pieniężnych do przedsiębiorstwa i z przedsiębiorstwa, odzwierciedlający jego działalność operacyjną, inwestycyjną i finansową.

CAT-DDO | Catastrophe Deferred Draw-down Option – warunkowa linia kredytowa Banku Światowego uruchamiana w razie ogłoszenia klęski żywiołowej.

Cyfrowa waluta banku centralnego (CBDC) | Waluta cyfrowa emitowana bezpośrednio przez bank centralny, stanowiąca prawny środek płatniczy w postaci elektronicznej, z potencjalnymi funkcjami programowalności.

CHAPS | System rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym dla płatności wysokokwotowych w funtach szterlingach, prowadzony przez Bank Anglii.

Chargeback | Proces odwrócenia transakcji płatniczej, zwykle inicjowany przez bank posiadacza karty w związku ze sporem lub oszukańczą działalnością.

Opcja kosztów (OUR, SHA, BEN) | Dyspozycja określająca, kto ponosi opłaty bankowe związane z płatnością międzynarodową: OUR – nadawca pokrywa wszystkie opłaty, a pełna kwota powinna dotrzeć do beneficjenta; SHA – nadawca i beneficjent ponoszą opłaty swojego banku; BEN – wszystkie opłaty są potrącane z przekazywanej kwoty.

Bankowość chrześcijańska | Choć bankowość chrześcijańska nie jest tak jednoznacznie zdefiniowana jak bankowość islamska czy żydowska, instytucje finansowe kierują się zasadami chrześcijańskimi. Instytucje te często kładą nacisk na inwestycje etyczne i odpowiedzialne społecznie, unikając branż sprzecznych z wartościami chrześcijańskimi, takich jak hazard, alkohol i tytoń. Mogą także priorytetowo traktować rozwój lokalnych społeczności oraz inicjatywy charytatywne. Niektóre banki chrześcijańskie i unie kredytowe w Stanach Zjednoczonych i Europie promują koncepcję „bankowości biblijnej”, która zniechęca do lichwy oraz zachęca do podziału zysków i etycznych praktyk kredytowych.

Rozliczanie (clearing) | Proces przekazywania, uzgadniania i potwierdzania szczegółów transakcji finansowych między stronami transakcji, często z udziałem izby rozliczeniowej, która zarządza wymianą środków i papierów wartościowych oraz ogranicza ryzyko związane z tymi transakcjami.

Izba rozliczeniowa | Centralny kontrahent (CCP), który wchodzi pomiędzy kupujących i sprzedających na rynku, zarządza wymianą środków i papierów wartościowych oraz gwarantuje wykonanie zobowiązań stron transakcji, ograniczając ryzyko kontrahenta i zwiększając efektywność procesu rozliczeń.

Clearing House Interbank Payments System (CHIPS) | System płatności wielkokwotowych w Stanach Zjednoczonych, który przetwarza i rozlicza płatności w dolarach amerykańskich pomiędzy uczestniczącymi bankami, prowadzony przez The Clearing House Payments Company L.L.C.

Clearstream | Centralny depozyt papierów wartościowych oraz międzynarodowy dostawca usług rozliczeniowych i powierniczych, należący do Deutsche Börse Group, z siedzibą w Luksemburgu i Frankfurcie.

Zabezpieczenie | Aktywa lub mienie ustanowione jako zabezpieczenie spłaty kredytu.

Zabezpieczone zobowiązanie dłużne (Collateralised Debt Obligation, CDO) | Strukturyzowany produkt finansowy, który łączy w jedną pulę różne rodzaje zadłużenia, takie jak kredyty hipoteczne lub obligacje korporacyjne, a następnie przekształca generowane przez nie przepływy pieniężne w nowe papiery wartościowe o zróżnicowanych profilach ryzyka, które mogą być sprzedawane inwestorom.

Collateralised Loan Obligation (CLO) | Rodzaj strukturyzowanego produktu finansowego, który łączy portfel kredytów lewarowanych, takich jak kredyty korporacyjne lub kredyty konsorcjalne, i emituje transze papierów wartościowych o zróżnicowanych profilach ryzyka i zwrotu, umożliwiając inwestorom uzyskanie ekspozycji na bazowy portfel kredytów.

Papier komercyjny (Commercial Paper, CP) | Krótkoterminowy, niezabezpieczony instrument dłużny emitowany przez przedsiębiorstwo, zazwyczaj w celu sfinansowania kapitału obrotowego lub innych zobowiązań krótkoterminowych.

Common Reporting Standard (CRS) | Standard OECD w zakresie automatycznej wymiany informacji o rachunkach finansowych między organami podatkowymi. Uczestniczące instytucje finansowe ustalają rezydencję podatkową posiadaczy rachunków i raportują rachunki należące do nierezydentów.

Akcje zwykłe | Forma udziału własnościowego w spółce kapitałowej, stanowiąca roszczenie do części aktywów i zysków spółki; akcjonariusze posiadający akcje zwykłe mają zazwyczaj prawo głosu.

Kredyt konsumencki | Rodzaj kredytu udzielanego konsumentom na cele osobiste, domowe lub rodzinne, taki jak karty kredytowe, pożyczki osobiste lub kredyty hipoteczne.

Płatność zbliżeniowa | Metoda płatności umożliwiająca dokonywanie transakcji poprzez zbliżenie karty, smartfona lub innego urządzenia wyposażonego w funkcję zbliżeniową do zgodnego terminala w punkcie sprzedaży.

Obligacje zamienne | Rodzaj obligacji, którą można zamienić na określoną liczbę akcji zwykłych emitenta według uznania obligatariusza, zazwyczaj w określonych terminach i na określonych warunkach.

Podstawowy system bankowy | Centralna platforma technologiczna wykorzystywana przez banki do zarządzania podstawowymi obszarami działalności, takimi jak przyjmowanie depozytów, obsługa kredytów i prowadzenie rachunków.

Finanse przedsiębiorstw | Dziedzina finansów obejmująca procesy decyzyjne i strategie finansowe przedsiębiorstw, w tym strukturę kapitału, politykę inwestycyjną i dywidendową.

Rachunki korespondencyjne | znane również jako rachunki nostro i vostro, są wyspecjalizowanymi rachunkami, które instytucje finansowe zakładają wzajemnie w celu ułatwienia transakcji transgranicznych i międzynarodowych usług bankowych. Z perspektywy eksperta bankowego kluczowe jest zrozumienie roli i funkcji rachunków korespondencyjnych w globalnym systemie finansowym

Bank korespondent | Bank, który prowadzi rachunki dla innego banku oraz realizuje lub przyjmuje płatności w jego imieniu, zazwyczaj w walucie obcej lub w jurysdykcji, w której ten inny bank nie ma bezpośredniego dostępu do lokalnego systemu płatności.

Koszt kapitału | Stopa zwrotu wymagana przez inwestora z tytułu zaangażowania środków w inwestycję, odzwierciedlająca koszt alternatywny oraz ryzyko związane z inwestycją.

Kontrahent | Druga strona transakcji finansowej, na przykład kupujący lub sprzedający, pożyczkodawca lub pożyczkobiorca.

Obligacja zabezpieczona (Covered Bond) | Dłużny papier wartościowy emitowany przez instytucję finansową, zabezpieczony pulą aktywów wysokiej jakości, takich jak kredyty hipoteczne lub pożyczki dla sektora publicznego, które pozostają w bilansie emitenta. Obligacje zabezpieczone zapewniają inwestorom wyższy poziom bezpieczeństwa i często są oprocentowane niżej niż dług niezabezpieczony.

Płatność pokrywająca (cover payment) | Płatność między bankami, która finansuje przelew klienta, gdy oba banki nie prowadzą wzajemnych rachunków; w standardzie ISO 20022 jest przesyłana jako komunikat pacs.009 COV równolegle z przelewem klienta.

Swap ryzyka kredytowego (CDS) | Pochodny instrument finansowy w formie umowy, który pozwala jednej stronie (kupującemu) przenieść ryzyko kredytowe podmiotu referencyjnego, takiego jak emitent obligacji lub kredytobiorca, na drugą stronę (sprzedającego) w zamian za okresowe płatności. W razie niewykonania zobowiązania lub wystąpienia innego zdarzenia kredytowego po stronie podmiotu referencyjnego sprzedający jest zobowiązany wypłacić kupującemu odszkodowanie.

Wsparcie jakości kredytowej (Credit Enhancement) | Technika stosowana w transakcjach finansowania strukturyzowanego w celu poprawy jakości kredytowej papieru wartościowego lub puli aktywów, np. poprzez ustanowienie dodatkowych zabezpieczeń i gwarancji, uzyskanie ubezpieczenia kredytowego lub podporządkowanie praw do płatności niektórych transz, co zmniejsza ryzyko straty dla inwestorów i może obniżyć koszt finansowania dla emitenta.

Linia kredytowa | Możliwość uzyskania limitu kredytowego,

Linia kredytowa | Linia kredytowa to elastyczne rozwiązanie finansowe udostępniane przez instytucję finansową, taką jak bank lub spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa, które umożliwia kredytobiorcy dostęp do środków do ustalonego z góry limitu, w miarę potrzeb. Jest to forma kredytu odnawialnego, podobna do karty kredytowej. Osoby fizyczne, przedsiębiorstwa lub rządy mogą z niej korzystać w celu zaspokojenia krótkoterminowych potrzeb finansowych lub zarządzania wahaniami płynności. Z perspektywy eksperckiej należy podkreślić kluczowe cechy i uwarunkowania linii kredytowej:

Rating kredytowy | Ocena zdolności kredytowej dłużnika lub ryzyka niewykonania zobowiązań z tytułu instrumentu dłużnego, wyrażona w postaci oceny literowej lub liczbowej, wystawiana przez agencję ratingową, taką jak Standard & Poor’s, Moody’s lub Fitch Ratings.

Ryzyko kredytowe | Ryzyko, że kredytobiorca lub kontrahent nie wywiąże się ze swoich zobowiązań finansowych, co spowoduje stratę dla kredytodawcy lub posiadacza instrumentu dłużnego.

Rozrachunek walutowy (cross-currency) | Proces rozrachunku transakcji obejmującej dwie lub więcej walut, zazwyczaj z wykorzystaniem banku korespondenta lub systemu rozrachunku walutowego.

Cross-Currency Swap | Pochodny kontrakt finansowy, w którym dwie strony uzgadniają wymianę kwot głównych i płatności odsetkowych w różnych walutach w określonym okresie; stosowany często do zarządzania ryzykiem walutowym, zabezpieczania inwestycji w aktywa zagraniczne lub pozyskiwania finansowania w walucie obcej.

Centralne depozyty papierów wartościowych (CSD) | Centralne depozyty papierów wartościowych (CSD) to infrastruktury finansowe, które zarządzają papierami wartościowymi i przenoszą je, zazwyczaj w formie zapisów księgowych, a nie fizycznych certyfikatów. Pełnią funkcję o charakterze notarialnym w procesie emisji papierów wartościowych i zapewniają integralność wyemitowanych papierów wartościowych przez cały okres ich istnienia. CSD bezpiecznie przechowują certyfikaty i regularnie uzgadniają łączną liczbę wyemitowanych papierów wartościowych ze stanami posiadania poszczególnych uczestników. Zazwyczaj CSD nie znają inwestorów końcowych, ponieważ banki powiernicze przechowują papiery wartościowe na rachunkach zbiorczych. W niektórych krajach, takich jak Grecja i Finlandia, CSD prowadzą jednak rachunki na poziomie inwestora końcowego z uwagi na wymogi prawne (rynki z bezpośrednim posiadaniem).

CSDR | Rozporządzenie w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych. CSDR ma na celu zharmonizowanie wybranych aspektów cyklu rozrachunku i dyscypliny rozrachunkowej oraz wprowadzenie jednolitych wymogów dla CSD prowadzących systemy rozrachunku papierów wartościowych w całej UE. CSDR odgrywa kluczową rolę w europejskich działaniach na rzecz harmonizacji w obszarze potransakcyjnym, poprawiając prawne i operacyjne warunki rozrachunku transgranicznego w UE. Rozporządzenie (UE) nr 909/2014 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie poprawy rozrachunku papierów wartościowych w Unii Europejskiej i w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych oraz zmieniające dyrektywy 98/26/WE i 2014/65/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 236/2012 (CSDR) zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym w dniu 28 sierpnia 2014 r. i weszło w życie w dniu 17 września 2014 r.

Swap walutowy | Pochodny kontrakt finansowy, w którym dwie strony uzgadniają wymianę płatności kapitału i odsetek w różnych walutach w określonym okresie; jest często wykorzystywany do zarządzania ryzykiem walutowym, zabezpieczania inwestycji w aktywa zagraniczne lub pozyskiwania finansowania w walucie obcej.

Depozytariusz | Instytucja finansowa, taka jak bank lub spółka powiernicza, która przechowuje i zabezpiecza aktywa klientów, w tym papiery wartościowe, środki pieniężne lub inne wartościowe aktywa, oraz świadczy różne usługi, takie jak rozrachunek transakcji, prowadzenie ewidencji lub sprawozdawczość.

Kryptografia | zabezpieczanie i ochrona informacji za pomocą kodów, szyfrów i algorytmów służących do szyfrowania i odszyfrowywania danych.

Należyta staranność wobec klienta (Customer Due Diligence, CDD) | Proces gromadzenia i weryfikacji informacji o kliencie w celu oceny jego profilu ryzyka oraz zapewnienia zgodności z regulacjami dotyczącymi przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML) i poznania klienta (KYC).

Naruszenie ochrony danych | Incydent bezpieczeństwa, w którym osoby nieuprawnione uzyskują dostęp do danych wrażliwych lub poufnych, co może prowadzić do kradzieży tożsamości, oszustw lub innych niekorzystnych skutków.

Data Encryption Standard (DES) | Algorytm z kluczem symetrycznym służący do szyfrowania danych cyfrowych, w przeszłości powszechnie stosowany, a obecnie uznawany za niebezpieczny wobec postępu mocy obliczeniowej.

DBFO | Design-Build-Finance-Operate – zintegrowane partnerstwo publiczno-prywatne, w którym sektor prywatny projektuje, buduje, finansuje i eksploatuje obiekt.

Debentury | Rodzaj niezabezpieczonego, długoterminowego instrumentu dłużnego, którego zabezpieczeniem jest ogólna wiarygodność kredytowa i reputacja emitenta, a nie konkretne zabezpieczenie rzeczowe.

Finansowanie dłużne | Proces pozyskiwania kapitału poprzez zaciąganie pożyczek od pożyczkodawców lub inwestorów, zazwyczaj w drodze emisji obligacji, kredytów lub innych instrumentów dłużnych.

Restrukturyzacja zadłużenia | Proces, w którym dłużnik lub emitent instrumentów dłużnych negocjuje nowe lub zmienione warunki swoich niespłaconych zobowiązań dłużnych, takie jak wydłużenie terminów zapadalności, obniżenie oprocentowania lub zamiana długu na kapitał, często w reakcji na trudności finansowe lub w celu poprawy swojego profilu kredytowego.

Wskaźnik zadłużenia do kapitału własnego | Wskaźnik finansowy mierzący relację zadłużenia przedsiębiorstwa do jego kapitału własnego, wykorzystywany do oceny dźwigni finansowej i profilu ryzyka.

Niewykonanie zobowiązania (default) | Niewywiązanie się przez dłużnika z obowiązków wynikających z zadłużenia, takich jak zapłata odsetek lub kapitału, co może skutkować podjęciem kroków prawnych lub stratą po stronie kredytodawcy.

Dostawa za płatność (DvP) | Metoda rozrachunku, w której papiery wartościowe są dostarczane wyłącznie wtedy, gdy jednocześnie dokonywana jest płatność, tak aby żadna ze stron nie była narażona na ryzyko dostarczenia bez otrzymania zapłaty.

Depository Trust Company (DTC) | Centralny depozyt papierów wartościowych w Stanach Zjednoczonych, wchodzący w skład Depository Trust & Clearing Corporation (DTCC), który prowadzi przechowywanie papierów wartościowych oraz rozlicza transfery pomiędzy swoimi uczestnikami.

Instrument pochodny | Kontrakt finansowy, którego wartość wynika z wyników instrumentu bazowego, indeksu lub stopy referencyjnej, takich jak akcje, obligacje, towary, waluty lub stopy procentowe; umożliwia inwestorom zarządzanie ryzykiem, spekulację na zmianach cen lub uzyskanie ekspozycji na określone segmenty rynku.

Polecenie zapłaty | Płatność elektroniczna inicjowana przez odbiorcę na podstawie zgody (mandatu) udzielonej przez płatnika; między bankami jest przekazywana komunikatem ISO 20022 pacs.003. Przenosi środki z rachunku bankowego płatnika na rachunek bankowy odbiorcy. Polecenie zapłaty jest zazwyczaj stosowane w przypadku płatności cyklicznych, takich jak rachunki za media, składki ubezpieczeniowe lub raty kredytu.

Stopa dyskontowa | Stopa procentowa, po której bank centralny udziela krótkoterminowych pożyczek uprawnionym instytucjom finansowym; często wykorzystywana jako instrument polityki pieniężnej wpływający na rynkowe stopy procentowe, warunki kredytowe i podaż pieniądza.

Dywersyfikacja | Strategia zarządzania ryzykiem polegająca na rozłożeniu inwestycji pomiędzy różne klasy aktywów, sektory lub regiony geograficzne w celu zmniejszenia ogólnego ryzyka portfela i poprawy jego długoterminowych wyników poprzez ograniczenie wpływu zmian cen poszczególnych aktywów.

Dezinwestycja | Sprzedaż lub zbycie przedsiębiorstwa, jego części albo składnika majątku, zazwyczaj w celu usprawnienia działalności, pozyskania kapitału lub skoncentrowania się na podstawowych kompetencjach.

Podpis cyfrowy | Technika kryptograficzna służąca do weryfikacji autentyczności i integralności dokumentu lub wiadomości cyfrowej poprzez utworzenie unikalnego kodu na podstawie klucza prywatnego nadawcy oraz treści wiadomości.

Direct Deposit (wpłata bezpośrednia) | Elektroniczny przelew środków bezpośrednio na rachunek bankowy odbiorcy, wykorzystywany często do wypłaty wynagrodzeń, zwrotów podatków lub świadczeń.

Wypłata środków | wypłacenie lub rozdysponowanie środków, zazwyczaj przez bank, instytucję rządową lub finansową na rzecz klienta lub beneficjenta.

Dywidendy | Regularne wypłaty dokonywane przez spółkę na rzecz jej akcjonariuszy, zazwyczaj w formie gotówki lub dodatkowych akcji, stanowiące część zysków spółki.

Dodd-Frank Act | Amerykańska ustawa federalna uchwalona w odpowiedzi na kryzys finansowy z 2008 roku, mająca na celu poprawę stabilności i przejrzystości systemu finansowego oraz ochronę konsumentów przed nadużyciami w sferze finansowej.

Pobieranie środków | Termin stosowany w schematach oszustw na określenie rzekomego przemieszczania pieniędzy za pomocą transferu pliku lub serwera. Środków bankowych nie można pobrać: pieniądze przemieszczają się wyłącznie jako obciążenie i uznanie rachunków prowadzonych w bankach lub bankach centralnych.

DSCR (wskaźnik pokrycia obsługi zadłużenia) | Przepływy pieniężne ÷ planowana obsługa zadłużenia. Naruszenie powoduje przejęcie nadwyżki gotówki (cash sweep) lub niewykonanie zobowiązania

DSRA | Debt-Service Reserve Account – rachunek rezerwy na obsługę zadłużenia; z góry zasilona rezerwa gotówkowa odpowiadająca obsłudze zadłużenia za okres od 3 do 12 miesięcy.

Należyta staranność | Kompleksowa ocena przedsiębiorstwa, składnika aktywów lub inwestycji przeprowadzana przez potencjalnego nabywcę lub inwestora w celu oszacowania jego wartości i wykrycia potencjalnych ryzyk.

Trwały system płatniczy | System płatniczy zaprojektowany tak, aby nieprzerwanie funkcjonować w okresach napięć lub zakłóceń, zapewniając terminową realizację kluczowych funkcji płatniczych i rozliczeniowych.

Zysk na akcję (EPS) | Wskaźnik finansowy mierzący część zysku spółki przypadającą na każdą akcję zwykłą w obrocie, wykorzystywany do oceny rentowności i wzrostu.

EBITDA (zysk przed odsetkami, podatkami, amortyzacją rzeczowych i nierzeczowych aktywów trwałych) | Wskaźnik finansowy służący do pomiaru wyników operacyjnych przedsiębiorstwa, obliczany jako przychody pomniejszone o koszty operacyjne, z wyłączeniem odsetek, podatków oraz amortyzacji.

ECA | Export-Credit Agency – agencja kredytów eksportowych: wspierany przez państwo ubezpieczyciel transgranicznych transakcji handlowych i kredytów projektowych. Zazwyczaj pokrywa do 95% ryzyka handlowego i do 100% ryzyka politycznego, zgodnie z warunkami Porozumienia OECD.

Elektroniczna wymiana danych (EDI) | Wymiana dokumentów handlowych, takich jak faktury, zamówienia czy awiza wysyłkowe, pomiędzy systemami komputerowymi w ustandaryzowanym formacie elektronicznym, ograniczająca komunikację w formie papierowej.

Elektroniczny transfer środków (EFT) | System umożliwiający przekazywanie środków pomiędzy rachunkami bankowymi drogą elektroniczną, na przykład w formie przelewów, wpłat bezpośrednich lub za pośrednictwem zautomatyzowanych izb rozliczeniowych, zapewniający szybką, bezpieczną i efektywną kosztowo metodę realizacji płatności i zarządzania przepływami pieniężnymi.

Rynek wschodzący | Kraj lub rynek znajdujący się w fazie przechodzenia od gospodarki rozwijającej się do rozwiniętej, charakteryzujący się szybkim wzrostem gospodarczym, rosnącą integracją z globalnym systemem finansowym i poprawiającym się poziomem życia, a zarazem wyższym poziomem ryzyka i zmienności w porównaniu z rynkami rozwiniętymi.

Przetwarzanie na koniec dnia (End-of-Day, EOD) | Proces aktualizacji i uzgadniania zapisów finansowych, transakcji i sald na zakończenie dnia roboczego.

Wzmocniona należyta staranność (EDD) | Dodatkowa weryfikacja wymagana w przypadku klientów i transakcji o podwyższonym ryzyku, takich jak osoby zajmujące eksponowane stanowiska polityczne lub jurysdykcje wysokiego ryzyka, wykraczająca poza standardowe środki należytej staranności wobec klienta w zakresie tożsamości, źródła środków i źródła majątku.

Finansowanie kapitałowe | Proces pozyskiwania kapitału poprzez sprzedaż udziałów własnościowych w spółce, zazwyczaj w drodze emisji akcji, inwestorom, którzy przyjmują określony poziom ryzyka w zamian za potencjalne zwroty.

Rachunek escrow | Rachunek, na którym neutralna strona przechowuje środki lub aktywa do czasu spełnienia uzgodnionych warunków, a następnie przekazuje je uprawnionemu podmiotowi.

ESG | Środowisko, społeczeństwo, ład korporacyjny (Environmental, Social, Governance) – czynniki stosowane w selekcji zrównoważonych instrumentów finansowych oraz przy projektowaniu wskaźników KPI.

Euroclear | Międzynarodowy centralny depozyt papierów wartościowych z siedzibą w Brukseli, który rozlicza i przechowuje obligacje, akcje i fundusze dla instytucji finansowych na całym świecie.

Euro Interbank Offered Rate (EURIBOR) | Referencyjna stopa procentowa odzwierciedlająca średnią stopę, po której panel banków europejskich jest gotowy udzielać sobie nawzajem niezabezpieczonych pożyczek na europejskim rynku międzybankowym w euro.

Nadwyżka rezerw | Kwota rezerw utrzymywana przez bank ponad minimalne wymogi rezerw ustalone przez bank centralny, która może zostać wykorzystana do celów kredytowych lub inwestycyjnych.

Fundusz inwestycyjny typu ETF (Exchange Traded Fund) | Rodzaj funduszu inwestycyjnego, który posiada zdywersyfikowany portfel papierów wartościowych, takich jak akcje, obligacje lub towary, i jest przedmiotem obrotu na giełdzie, co pozwala inwestorom uzyskać ekspozycję na wybrane segmenty rynku, indeksy lub strategie inwestycyjne przy zachowaniu płynności i przejrzystości charakterystycznych dla papieru wartościowego notowanego na giełdzie.

Wygórowany przywilej | Korzyści przysługujące emitentom międzynarodowych walut rezerwowych, w szczególności możliwość uzyskiwania międzynarodowego seniorażu oraz finansowania deficytów poprzez emisję waluty.

Rozliczenie wydłużone | Rozwiązanie rozliczeniowe umożliwiające wydłużenie okresu rozliczenia w stosunku do standardowego cyklu rozliczeniowego, stosowane zazwyczaj w przypadku złożonych lub mało płynnych transakcji na papierach wartościowych.

Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) | Agencja rządu USA zapewniająca ubezpieczenie depozytów w celu ochrony deponentów w razie upadłości banku, do określonych limitów.

Fedwire Funds Service | System rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym dla płatności w dolarach amerykańskich, prowadzony przez Banki Rezerwy Federalnej; płatności są ostateczne i nieodwołalne z chwilą rozrachunku.

Opłaty | Obejmują one należności pieniężne pobierane z tytułu uruchomienia i utrzymania rachunku oraz realizacji różnych transakcji związanych z Państwa rachunkiem. Należą do nich w szczególności Opłata za aktywację rachunku, opłata roczna pobierana w kolejnych latach oraz wszelkie opłaty transakcyjne lub związane z usługami.

FF&C | Full Faith and Credit – bezwarunkowe zobowiązanie suwerena do spłaty.

Financial Action Task Force (FATF) | Organizacja międzyrządowa, która opracowuje i promuje politykę oraz standardy służące przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, finansowaniu terroryzmu i innym powiązanym zagrożeniom dla integralności międzynarodowego systemu finansowego.

Dźwignia finansowa | Wykorzystanie środków pożyczonych w celu zwiększenia potencjalnej stopy zwrotu z inwestycji, co może powiększać zarówno zyski, jak i straty; określana również jako „gearing” lub „leverage”.

Represja finansowa | Polityki kierujące oszczędności do państwa po stopach poniżej rynkowych poprzez wymogi regulacyjne, inflację lub manipulowanie stopami procentowymi – forma pośredniego pozyskiwania renty emisyjnej (seigniorage). 

Infrastruktura rynku finansowego (FMI) | System ułatwiający rozliczanie, rozrachunek lub rejestrowanie płatności, papierów wartościowych, instrumentów pochodnych lub innych transakcji finansowych, taki jak system płatniczy, centralny depozyt papierów wartościowych, system rozrachunku papierów wartościowych, kontrahent centralny lub repozytorium transakcji.

Modelowanie finansowe | Proces tworzenia matematycznych odwzorowań wyników ekonomicznych i perspektyw spółki, projektu lub inwestycji, z wykorzystaniem różnych założeń i scenariuszy.

Rada Stabilności Finansowej (FSB) | Międzynarodowy organ powołany przez G20 w celu wspierania stabilności finansowej, monitorowania i oceny słabych punktów globalnego systemu finansowego, koordynowania opracowywania i wdrażania polityk regulacyjnych i nadzorczych oraz wzmacniania współpracy między organami krajowymi i organizacjami międzynarodowymi.

Instrumenty o stałym dochodzie | Rodzaj inwestycji, która przynosi stały lub przewidywalny strumień dochodu, taki jak odsetki lub dywidendy, w określonym okresie; obejmuje obligacje, akcje uprzywilejowane oraz renty. Jest zazwyczaj uznawana za mniej ryzykowną i bardziej stabilną niż inwestycje kapitałowe.

Papiery wartościowe o stałym dochodzie | Instrumenty dłużne, od których inwestorzy otrzymują odsetki według stałej stopy procentowej przez określony czas, takie jak obligacje, noty lub akcje uprzywilejowane.

Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) | Przepisy USA, które wymagają od zagranicznych instytucji finansowych identyfikowania rachunków posiadanych przez osoby amerykańskie i zgłaszania ich amerykańskiemu urzędowi skarbowemu (Internal Revenue Service), bezpośrednio lub za pośrednictwem krajowego organu podatkowego.

Rynek walutowy (Foreign Exchange, FX) | Globalny rynek obrotu walutami, obejmujący rynek transakcji natychmiastowych (spot), rynek transakcji terminowych (forward) oraz rynek opcji, który umożliwia uczestnikom wymianę jednej waluty na inną, spekulowanie na zmianach kursów walutowych lub zabezpieczanie się przed ryzykiem walutowym.

Kontrakt forward | Indywidualnie negocjowana umowa między dwiema stronami dotycząca kupna lub sprzedaży określonego aktywa, takiego jak towar, waluta lub papier wartościowy, po z góry ustalonej cenie i w określonym terminie w przyszłości, często wykorzystywana do zarządzania ryzykiem cenowym lub zabezpieczania inwestycji.

Kontrakt futures | Standaryzowana umowa zawierana na giełdzie między dwiema stronami, dotycząca kupna lub sprzedaży określonego aktywa, takiego jak towar, waluta lub papier wartościowy, po z góry ustalonej cenie i w określonym terminie w przyszłości; wykorzystywana często do zarządzania ryzykiem cenowym, spekulacji na trendach rynkowych lub uzyskania ekspozycji na wybrane segmenty rynku.

G20 | Międzynarodowe forum rządów i prezesów banków centralnych 19 największych gospodarek oraz Unii Europejskiej, zajmujące się globalnymi kwestiami gospodarczymi i finansowymi oraz dążące do wspierania stabilności finansowej i zrównoważonego wzrostu gospodarczego.

Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO / GDPR) | Rozporządzenie Unii Europejskiej regulujące przetwarzanie danych osobowych i postępowanie z nimi, zapewniające osobom fizycznym większą kontrolę nad ich danymi oraz ustanawiające rygorystyczne standardy ochrony danych dla organizacji.

Globalny powiernik | Instytucja finansowa, taka jak bank lub spółka powiernicza, świadcząca na skalę globalną usługi powiernicze i powiązane na rzecz inwestorów instytucjonalnych, zarządzających aktywami lub innych instytucji finansowych, w tym przechowywanie aktywów, rozrachunek transakcji, prowadzenie ewidencji, sprawozdawczość oraz pożyczki papierów wartościowych.

Globalny bank o znaczeniu systemowym (G-SIB) | Duży, wzajemnie powiązany bank uznawany za mający kluczowe znaczenie dla globalnego systemu finansowego, którego upadek mógłby wywrzeć istotne negatywne skutki dla szerszej gospodarki. G-SIB podlegają dodatkowym wymogom regulacyjnym i nadzorczym, mającym zapewnić ich stabilność i odporność.

Wejście na giełdę (IPO) | Proces oferowania akcji spółki dotychczas niepublicznej szerokiemu gronu inwestorów po raz pierwszy w drodze pierwszej oferty publicznej (IPO).

Model środków rozliczeniowych (Good Funds Model) | Model rozrachunku, w którym transfer środków uznaje się za ostateczny i nieodwołalny z chwilą potwierdzenia przez bank odbiorcy dostępności środków, co zmniejsza ryzyko niepowodzenia rozrachunku.

Wartość firmy (goodwill) | Składnik wartości niematerialnych i prawnych odzwierciedlający wartość reputacji przedsiębiorstwa, jego marki, relacji z klientami oraz innych czynników niematerialnych, które przyczyniają się do jego zdolności zarobkowej.

gpi | SWIFT gpi, czyli Global Payments Innovation, to usługa wprowadzona przez Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication (SWIFT) w celu usprawnienia i uproszczenia transgranicznych transakcji płatniczych. SWIFT jest globalną siecią komunikatów finansowych, która umożliwia instytucjom finansowym bezpieczną wymianę informacji dotyczących różnych rodzajów transakcji finansowych, w tym dyspozycji płatniczych, obrotu papierami wartościowymi oraz transakcji skarbowych.

System rozrachunku brutto | System płatniczy, w którym poszczególne transakcje są rozliczane indywidualnie, bez kompensowania (netting) ani grupowania, zazwyczaj wykorzystywany do transakcji o dużej wartości lub wymagających szybkiego rozrachunku.

Haircut | Dyskonto stosowane do wartości rynkowej składnika zabezpieczenia przy ustalaniu jego kwalifikowalności lub kwoty kredytu, jaka może zostać udzielona pod jego zabezpieczenie; odzwierciedla potencjalne ryzyko straty wynikające z wahań cen, braku płynności lub innych czynników.

Fundusz hedgingowy | Rodzaj alternatywnego funduszu inwestycyjnego, który stosuje szeroki wachlarz strategii i instrumentów inwestycyjnych, takich jak long/short equity, event-driven czy global macro, w celu osiągania bezwzględnych stóp zwrotu, z naciskiem na wyniki skorygowane o ryzyko i ochronę kapitału.

Handel wysokiej częstotliwości (HFT) | Rodzaj handlu algorytmicznego polegający na szybkim zawieraniu dużej liczby transakcji, często w ułamkach sekundy, w celu wykorzystania niewielkich rozbieżności cenowych lub nieefektywności rynku.

Wrogie przejęcie | Nieuzgodniona próba uzyskania kontroli nad inną spółką przez spółkę lub inwestora, często w drodze wezwania do zapisywania się na sprzedaż akcji lub walki o pełnomocnictwa, bez zgody zarządu spółki przejmowanej.

ICSID | Forum arbitrażowe Banku Światowego | Orzeczenia podlegają wykonaniu z mocy prawa w państwach członkowskich

Natychmiastowy przelew środków | System elektronicznego transferu środków w czasie rzeczywistym, umożliwiający natychmiastowe i ostateczne przekazanie środków między rachunkami, często wykorzystywany w transakcjach detalicznych lub o niskiej wartości.

Rachunek zysków i strat | Sprawozdanie finansowe podsumowujące przychody, koszty oraz zyski lub straty spółki w określonym okresie, wykorzystywane do oceny jej wyników finansowych.

Indeks | Miara statystyczna lub wskaźnik referencyjny śledzący wyniki określonej grupy aktywów, takich jak akcje, obligacje czy towary, często wykorzystywany jako punkt odniesienia przy wycenie produktów finansowych, konstruowaniu portfeli inwestycyjnych lub ocenie wyników inwestycyjnych.

Pierwsza oferta publiczna (IPO) | Pierwsza sprzedaż akcji spółki szerokiemu gronu inwestorów za pośrednictwem giełdy lub rynku pozagiełdowego, umożliwiająca spółce pozyskanie kapitału, zdywersyfikowanie struktury właścicielskiej oraz zwiększenie rozpoznawalności i wiarygodności.

Strategia celu inflacyjnego | Strategia polityki pieniężnej, w której bank centralny wyznacza konkretny poziom inflacji jako cel i odpowiednio dostosowuje swoje działania w zakresie polityki pieniężnej, aby go osiągnąć i utrzymać.

Wykorzystanie informacji poufnych | Niezgodna z prawem praktyka obrotu papierami wartościowymi w oparciu o niepubliczne, istotne informacje uzyskane dzięki zajmowanemu stanowisku lub powiązaniom ze spółką.

Interbank Funds Transfer System (międzybankowy system transferu środków) | System umożliwiający transfer środków między bankami, dzięki któremu banki rozliczają między sobą transakcje płatnicze.

Swap stóp procentowych | Pochodny instrument finansowy, w ramach którego dwie strony uzgadniają wymianę płatności odsetkowych od określonej kwoty kapitału, zazwyczaj poprzez zamianę stałej stopy procentowej na zmienną.

Bank pośredniczący | Bank znajdujący się pomiędzy bankiem nadawcy a bankiem odbiorcy w płatności międzynarodowej, zwykle będący bankiem korespondentem jednego z nich, który może potrącić własne opłaty, chyba że zastosowano opcję kosztową OUR.

Międzynarodowy numer rachunku bankowego (IBAN) | Znormalizowany międzynarodowy system numeracji rachunków bankowych, zaprojektowany w celu ułatwienia automatycznego przetwarzania transakcji transgranicznych i ograniczenia ryzyka błędów.

Międzynarodowy numer identyfikacyjny papierów wartościowych (ISIN) | Unikalny, 12-znakowy kod alfanumeryczny identyfikujący konkretny papier wartościowy, taki jak akcja lub obligacja, wykorzystywany do ułatwienia rozliczania i rozrachunku transakcji papierami wartościowymi.

Płynność śróddzienna | Dostępność środków w instytucji finansowej w ciągu jednego dnia roboczego, które mogą być wykorzystane do realizacji zobowiązań płatniczych i rozliczeniowych w czasie rzeczywistym.

Bankowość inwestycyjna | Segment sektora usług finansowych oferujący rozwiązania doradcze, finansowe oraz z zakresu zarządzania ryzykiem dla przedsiębiorstw, rządów i innych instytucji, obejmujące m.in. fuzje i przejęcia, pozyskiwanie kapitału, gwarantowanie emisji papierów wartościowych oraz finansowanie strukturyzowane.

Investment Grade | Rating kredytowy wskazujący na niski poziom ryzyka niewykonania zobowiązań w odniesieniu do obligacji lub innego dłużnego papieru wartościowego, zazwyczaj nadawany przez agencje ratingowe, takie jak Standard & Poor’s, Moody’s lub Fitch Ratings.

IP/IP (IPIP) | Protokół internetowy do protokołu internetowego: bezpośrednia transmisja danych z jednego adresu IP na drugi, porównywalna z połączeniem serwer–serwer, wiadomością e-mail lub transferem pliku przez FTP. Transmisja IP/IP przenosi wyłącznie komunikaty lub pliki; środki są przekazywane dopiero w momencie rozliczenia płatności na rachunkach prowadzonych w bankach lub w banku centralnym.

Finanse islamskie | System finansowy zgodny z zasadami prawa islamskiego (szariatu), który zakazuje płacenia lub otrzymywania odsetek (riba), transakcji spekulacyjnych (gharar) oraz inwestowania w określone rodzaje działalności, takie jak hazard, alkohol czy produkcja wieprzowiny, a promuje podział ryzyka, finansowanie oparte na aktywach oraz inwestowanie etyczne.

ISO 20022 | Międzynarodowy standard elektronicznej wymiany danych między instytucjami finansowymi, zapewniający wspólne ramy opracowywania komunikatów oraz zgodność i interoperacyjność systemów płatniczych.

Bankowość żydowska | Praktyki bankowości żydowskiej opierają się na zasadach halachy, czyli zbioru praw żydowskich, i obejmują zakaz lichwy (pobierania odsetek od pożyczek) między Żydami. Tradycyjna bankowość żydowska opiera się na koncepcji „heter iska” (zezwolenia handlowego), czyli umowy partnerskiej, która pozwala obu stronom dzielić zyski i straty zamiast pobierać odsetki od pożyczek. Zapewnia to prowadzenie transakcji finansowych zgodnie z etyką i wartościami żydowskimi.

Obligacje śmieciowe (junk bonds) | Obligacje o wysokiej stopie zwrotu i wysokim ryzyku, emitowane przez przedsiębiorstwa lub rządy o niższych ratingach kredytowych, oferujące wyższe oprocentowanie jako rekompensatę za podwyższone ryzyko niewykonania zobowiązań.

Teleks z testem klucza (KTT) | Komunikat teleksowy uwierzytelniany kluczem testowym uzgodnionym dwustronnie między dwoma bankami. Był wykorzystywany do przesyłania komunikatów płatniczych i dotyczących gwarancji, zanim uwierzytelniona wymiana komunikatów SWIFT stała się standardem; obecnie zachował się wyłącznie w ograniczonych porozumieniach dwustronnych.

Know Your Customer (KYC) | Proces weryfikacji tożsamości klienta i oceny jego profilu ryzyka, stanowiący element wypełniania przez instytucję finansową obowiązków w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML) i środków należytej staranności wobec klienta (CDD).

KPI | Key Performance Indicator – wskaźnik efektywności; wymierny miernik (np. CO₂/kg, odsetek kobiet na stanowiskach kierowniczych) powiązany z oprocentowaniem kredytu.

System płatności wielkokwotowych (LVPS) | System płatności obsługujący przede wszystkim transakcje o wysokiej wartości i krytyczne czasowo między instytucjami finansowymi, zazwyczaj oferujący rozrachunek brutto w czasie rzeczywistym oraz wysoki poziom bezpieczeństwa i niezawodności.

L2L | Ledger to ledger oznacza przekazanie środków między rachunkami prowadzonymi w tej samej instytucji finansowej lub z rachunków nostro w innych instytucjach na rachunek klienta będącego odbiorcą. Transfery te zazwyczaj realizowane są wewnętrznie, bez konieczności korzystania z zewnętrznych systemów rozliczeniowych i rozrachunkowych. Transakcje ledger to ledger są z reguły szybsze i tańsze niż transfery między różnymi instytucjami finansowymi, ponieważ omijają banki pośredniczące i zewnętrznych dostawców usług. Ten rodzaj transferu jest powszechnie stosowany w transakcjach między rachunkami należącymi do tej samej osoby lub tego samego podmiotu albo w transferach między różnymi oddziałami tego samego banku.

Prawny środek płatniczy | Waluta, którą należy przyjmować w rozliczeniu zobowiązań na mocy przepisów prawa, co tworzy przymusowy popyt niezależnie od jakości waluty i zaufania do niej. 

Dźwignia finansowa | Wykorzystanie środków pożyczonych w celu zwiększenia potencjalnej stopy zwrotu z inwestycji lub wzmocnienia skutków decyzji finansowych, jak w przypadku banku, który wykorzystuje depozyty lub inne środki pożyczone do udzielania kredytów albo inwestowania w papiery wartościowe. Dźwignia finansowa może powiększać zarówno zyski, jak i straty.

Wykup lewarowany (LBO) | Przejęcie spółki lub znaczącej części jej aktywów z wykorzystaniem dużej kwoty środków pochodzących z zadłużenia, często zabezpieczonych aktywami spółki przejmowanej.

Akredytywa (Letter of Credit, LC) | Instrument finansowy wystawiany przez bank lub instytucję finansową na zlecenie kupującego, gwarantujący zapłatę na rzecz sprzedającego po spełnieniu określonych warunków; stosowany powszechnie w handlu międzynarodowym w celu ograniczenia ryzyka związanego z transakcjami transgranicznymi i różnicami między systemami prawnymi.

LIBID | London Interbank Bid Rate – stawka referencyjna dla depozytów, dawniej stosowana do dyskontowania.

LIBOR (London Interbank Offered Rate) | Referencyjna stopa procentowa, po której panel największych banków globalnych jest skłonny udzielać sobie wzajemnie niezabezpieczonych pożyczek na londyńskim rynku międzybankowym; była powszechnie stosowana jako stopa odniesienia dla różnych produktów finansowych i instrumentów pochodnych. LIBOR został zlikwidowany: ostatnie notowania dla dolara amerykańskiego zakończono w dniu 30 czerwca 2023 r. (notowania syntetyczne obowiązywały do 30 września 2024 r.), a wskaźnik ten został zastąpiony stopami wolnymi od ryzyka, takimi jak SOFR, SONIA i €STR.

Likwidacja | Proces zamiany aktywów spółki na środki pieniężne, zazwyczaj w celu spłaty zobowiązań lub podziału wpływów między udziałowców, często wynikający z upadłości lub niewypłacalności.

Płynność | Możliwość szybkiego kupna lub sprzedaży aktywa finansowego bez istotnej zmiany jego ceny i bez ponoszenia znacznych kosztów transakcyjnych; odzwierciedla efektywność rynku oraz łatwość, z jaką aktywa można zamienić na środki pieniężne.

Ryzyko płynności | Ryzyko, że osoba lub instytucja nie będzie w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań finansowych w terminie ich wymagalności z powodu niemożności zamiany aktywów na gotówkę lub uzyskania finansowania w krótkim czasie i po rozsądnym koszcie.

LLCR (Loan-Life-Coverage Ratio) | Wartość bieżąca netto wolnych przepływów pieniężnych ÷ saldo kredytu. Bada odporność w ujęciu skumulowanym; naruszenie ⇒ uzupełnienie kapitału własnego

Kredyt | Kredyt to ustalenie, w którym kredytodawca udostępnia kredytobiorcy środki pod warunkiem, że kredytobiorca zwróci je wraz z ewentualnymi odsetkami i opłatami w z góry określonym terminie.

Konsorcjum kredytowe (loan syndication) | Proces angażowania wielu kredytodawców w udzielenie części kredytu jednemu kredytobiorcy, który rozkłada ryzyko i umożliwia finansowanie przedsięwzięć lub transakcji o dużej skali.

Depozyt zabezpieczający | Kwota zabezpieczenia, wyrażona jako odsetek wartości rynkowej instrumentu finansowego, wymagana dla zabezpieczenia pożyczki, linii kredytowej lub pozycji w instrumentach pochodnych, chroniąca pożyczkodawcę lub kontrahenta przed ryzykiem straty wynikającej z wahań cen, zdarzeń kredytowych lub innych czynników.

Kapitalizacja rynkowa | Łączna wartość rynkowa wyemitowanych akcji spółki, obliczana jako iloczyn ceny akcji i liczby akcji w obrocie.

Animator rynku (market maker) | Pośrednik finansowy, który w sposób ciągły podaje ceny kupna i sprzedaży papieru wartościowego, ułatwiając obrót i zapewniając rynkowi płynność.

Rachunek główny | Zapis transakcji finansowych odzwierciedlający wzajemne prawa i zobowiązania finansowe posiadacza rachunku oraz banku centralnego, na którym ustalane są salda otwarcia i zamknięcia. Zarządzanie rezerwą obowiązkową odbywa się za pośrednictwem rachunku głównego, chyba że instytucja zawarła z korespondentem umowę o rozliczaniu przez pośrednika (pass-through).

Wezwanie do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego (Margin Call) | Żądanie ze strony domu maklerskiego lub instytucji finansowej, aby uzupełnić środki lub papiery wartościowe w celu utrzymania wymaganego poziomu kapitału własnego na rachunku z dźwignią (margin account); zwykle jest ono wywołane spadkiem wartości rachunku poniżej określonego progu.

Kapitalizacja rynkowa | Łączna wartość rynkowa wyemitowanych akcji spółki, obliczana jako iloczyn ceny akcji i liczby akcji w obrocie.

Infrastruktura rynkowa | Systemy, instytucje i rozwiązania umożliwiające obrót, rozliczanie, rozrachunek i raportowanie transakcji finansowych, takie jak giełdy, platformy obrotu, izby rozliczeniowe czy systemy płatności.

Animator rynku (market maker) | Pośrednik finansowy, który w sposób ciągły kwotuje ceny kupna i sprzedaży papieru wartościowego, ułatwiając obrót i zapewniając rynkowi płynność

Ryzyko rynkowe | Ryzyko straty finansowej wynikającej z wahań wartości aktywów lub papierów wartościowych wskutek zmian warunków rynkowych, takich jak stopy procentowe, kursy walutowe lub ceny akcji.

Medium Term Note (MTN) | Dłużny papier wartościowy emitowany w sposób ciągły lub w transzach w ramach programu emisji, zazwyczaj z terminem zapadalności od jednego do dziesięciu lat, umożliwiający emitentowi elastyczne pozyskiwanie środków w miarę potrzeb.

Fuzje i przejęcia (M&A) | Proces łączenia, nabywania lub zbywania spółek bądź aktywów w celu osiągnięcia celów strategicznych, takich jak wzrost, dywersyfikacja lub redukcja kosztów.

Kurs średni rynkowy (mid-market rate) | Punkt środkowy między ceną kupna a ceną sprzedaży waluty na rynku międzybankowym, wyświetlany przez wyszukiwarki i serwisy danych finansowych. Banki przeliczają płatności klientów według własnego kursu, który zawiera marżę ponad kursem średnim rynkowym.

Saldo minimalne | Kwota minimalna lub saldo minimalne – minimalna kwota środków, jaką bank może wymagać, aby znajdowała się na Państwa rachunku w każdym czasie. Jeżeli kwota środków na rachunku jest niższa od wymaganego salda minimalnego, może zostać naliczona opłata, rachunek może zostać zablokowany albo może zostać ograniczona integralność operacyjna rachunku. Ponadto na posiadaczach rachunków spoczywa obowiązek utrzymywania salda minimalnego, zgodnie z postanowieniami, przez okres nie krótszy niż dwanaście miesięcy.

Minimalna płatność | Minimalna płatność to kwota, którą są Państwo zobowiązani spłacać co miesiąc z tytułu zadłużenia.

MLA | Mandated Lead Arranger – bank, który strukturyzuje, obejmuje gwarancją emisji i syndykuje kredyt. 

Płatność mobilna | Rodzaj płatności elektronicznej dokonywanej za pomocą urządzenia mobilnego, takiego jak smartfon lub tablet, która może obejmować wykorzystanie portfela mobilnego, aplikacji mobilnej lub technologii zbliżeniowej.

Baza monetarna | Gotówka w obiegu oraz rezerwy banków utrzymywane w banku centralnym — fundament, na którym w systemie rezerwy cząstkowej opiera się dalsza ekspansja podaży pieniądza.

Monetyzacja | Uzyskanie środków pieniężnych lub kredytu pod zabezpieczenie instrumentu finansowego, na przykład poprzez zaciągnięcie pożyczki pod zastaw gwarancji bankowej lub jej dyskontowanie. Oferty monetyzacji instrumentów leasingowanych lub niemożliwych do zweryfikowania są częstą cechą oszustw finansowych.

Rynek pieniężny | Segment rynku finansowego, na którym obraca się krótkoterminowymi instrumentami dłużnymi, takimi jak bony skarbowe, papiery komercyjne lub certyfikaty depozytowe, stanowiący źródło płynności oraz sposób lokowania nadwyżek środków przez uczestników, takich jak banki, przedsiębiorstwa lub rządy.

Instrumenty rynku pieniężnego | Krótkoterminowe papiery dłużne o niskim ryzyku, o terminie zapadalności do jednego roku, takie jak bony skarbowe, papiery komercyjne i certyfikaty depozytowe.

Fundusz rynku pieniężnego (MMF) | Rodzaj funduszu inwestycyjnego, który lokuje środki w krótkoterminowe dłużne papiery wartościowe wysokiej jakości, takie jak bony skarbowe lub papiery komercyjne, w celu zapewnienia inwestorom niskiego ryzyka, płynności i ochrony kapitału.

MT103 | Komunikat SWIFT MT wykorzystywany dawniej do pojedynczych przelewów na rzecz klientów. W płatnościach transgranicznych został zastąpiony komunikatem ISO 20022 pacs.008.

MT199 | Komunikat SWIFT o dowolnym formacie z kategorii płatności klientowskich (kategoria 1). Między bankami jest to zwyczajowy kanał MT do indywidualnie sformułowanego potwierdzenia, na przykład że rachunek jest prowadzony na rzecz danego klienta. Nie przenosi środków; od migracji do ISO 20022 w listopadzie 2025 r. Swift traktuje komunikaty MTn99 jako wycofywane, lecz nadal obsługiwane.

MT760 | Komunikat SWIFT służący do wystawienia gwarancji na żądanie lub akredytywy standby pomiędzy bankami. Jest to komunikat emisyjny; dokument jedynie powołujący się na MT760 nie stanowi dowodu istnienia gwarancji.

MT799 | Uwierzytelniony komunikat SWIFT o dowolnym formacie z kategorii finansowania handlu (kategoria 7), wykorzystywany głównie w obsłudze akredytyw, gwarancji i SBLC do przekazywania informacji, dla których nie istnieje bardziej szczegółowy typ komunikatu. Nie powoduje przepływu środków i sam w sobie nie ustanawia gwarancji ani nie stanowi dowodu posiadania środków; to, czy wiąże bank-nadawcę, zależy od jego treści.

Netting wielostronny | Proces konsolidujący i kompensujący wiele zobowiązań płatniczych między grupą uczestników, w wyniku którego dla każdego uczestnika powstaje jedna kwota netto do zapłaty lub do otrzymania, co może zmniejszyć liczbę transakcji oraz związane z nimi ryzyka i koszty.

Fundusze inwestycyjne | Zbiorowe instrumenty inwestycyjne gromadzące środki od inwestorów indywidualnych i lokujące je w zdywersyfikowanym portfelu papierów wartościowych, zarządzanym przez profesjonalnego zarządzającego inwestycjami.

Near Field Communication (NFC) | Technologia komunikacji bezprzewodowej krótkiego zasięgu, umożliwiająca wymianę danych między urządzeniami, takimi jak smartfony, tablety lub terminale płatnicze, wykorzystywana zazwyczaj w płatnościach zbliżeniowych lub w aplikacjach do transferu danych.

Wartość aktywów netto (NAV) | Łączna wartość aktywów funduszu pomniejszona o jego zobowiązania, podzielona przez liczbę wyemitowanych akcji lub jednostek uczestnictwa; wykorzystywana często jako miernik wyników funduszu oraz podstawa obliczania jego opłat i kosztów.

Zysk netto | Łączne przychody spółki pomniejszone o koszty, podatki i wydatki, stanowiące zysk lub stratę za dany okres; określany również jako „wynik końcowy” lub „zysk netto”.

System rozrachunku netto | System płatności, w którym transakcje są kumulowane i kompensowane wzajemnie, a następnie rozliczane zazwyczaj w określonych odstępach czasu lub na koniec dnia roboczego, co zmniejsza kwotę środków, które muszą zostać przekazane między uczestnikami.

Net transaction accounts (rachunki transakcyjne netto) | Net transaction accounts obejmują łączne rachunki transakcyjne (depozyty na żądanie, rachunki ATS, rachunki NOW/share drafts oraz przelewy telefoniczne i z góry autoryzowane), powiększone o niekwalifikowane akcepty oraz zobowiązania wyemitowane przez podmioty powiązane o terminie zapadalności krótszym niż siedem dni, pomniejszone o salda na żądanie należne od instytucji depozytowych w USA oraz o pozycje gotówkowe w trakcie inkasa. W rozumieniu sprawozdania FR 2900 net transaction accounts oblicza się jako sumę pozycji A.3 i AA.1 pomniejszoną o sumę pozycji B.1 i B.2. Instrukcje sprawozdawcze FR 2900 definiują wszystkie te rodzaje depozytów.

Kredyt zagrożony (Non-Performing Loan, NPL) | Kredyt, w przypadku którego kredytobiorca popadł w niewykonanie zobowiązania lub nie dokonał zaplanowanych spłat kapitału bądź odsetek przez określony okres, zazwyczaj 90 dni lub dłużej, co wskazuje na podwyższone prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania.

Rachunki nostro | zwane również rachunkami nostro i vostro lub rachunkami korespondencyjnymi, to wyspecjalizowane rachunki zakładane przez instytucje finansowe u siebie nawzajem w celu ułatwienia transakcji transgranicznych i międzynarodowych usług bankowych. Z perspektywy eksperta bankowego istotne jest zrozumienie roli i funkcji rachunków korespondencyjnych w globalnym systemie finansowym

Open Banking | System umożliwiający bankom i innym instytucjom finansowym bezpieczne udostępnianie danych klientów zewnętrznym dostawcom, takim jak spółki fintech lub inne banki, za pośrednictwem interfejsów programistycznych aplikacji (API), co umożliwia rozwój nowych produktów i usług finansowych oraz zwiększa konkurencję na rynku.

Operacje otwartego rynku (OMO) | Zakup lub sprzedaż instrumentów finansowych, takich jak papiery wartościowe skarbowe lub transakcje z udzielonym przyrzeczeniem odkupu, dokonywane przez bank centralny na rynku otwartym w celu wpływania na podaż pieniądza, stopy procentowe i warunki kredytowe w ramach prowadzonej polityki pieniężnej.

Marża operacyjna | Wskaźnik finansowy mierzący rentowność operacyjną spółki jako procent jej łącznych przychodów, obliczany poprzez podzielenie zysku operacyjnego przez łączne przychody.

Opcje | Instrumenty pochodne, które dają nabywcy prawo, lecz nie obowiązek, kupna lub sprzedaży aktywa bazowego po określonej cenie w określonym dniu lub przed tym dniem.

Rynek pozagiełdowy (OTC) | Zdecentralizowany rynek obrotu instrumentami finansowymi, takimi jak akcje, obligacje czy instrumenty pochodne, bezpośrednio między kupującymi a sprzedającymi, bez udziału scentralizowanej giełdy lub platformy obrotu.

pacs.008 | Komunikat ISO 20022 dotyczący polecenia przelewu klienta realizowanego między bankami, który zastąpił MT103 w płatnościach transgranicznych.

pacs.009 | Komunikat ISO 20022 dla przelewu środków między instytucjami finansowymi, stosowany w płatnościach między bankami; w wariancie COV przenosi pokrycie płatności klienta.

Paymaster | Agent, często bank lub kancelaria prawna, który przyjmuje środki z transakcji i rozdysponowuje je pomiędzy podmioty uprawnione na podstawie umowy paymaster.

Płatność | Przekazanie środków pieniężnych od jednej strony do drugiej w zamian za towary lub usługi albo w celu wykonania zobowiązania finansowego.

System płatności | Zbiór instrumentów, procedur i zasad umożliwiających transfer środków pieniężnych między uczestnikami, takimi jak osoby fizyczne, przedsiębiorstwa lub instytucje finansowe, zapewniający mechanizm rozliczania, rozrachunku i ostateczności transakcji oraz sprzyjający efektywności, bezpieczeństwu i stabilności systemu finansowego.

Payment Card Industry Data Security Standard (PCI DSS) | Zestaw standardów bezpieczeństwa służących ochronie danych posiadaczy kart oraz zapewnieniu bezpiecznego przetwarzania, przechowywania i przesyłania informacji o kartach płatniczych przez akceptantów, dostawców usług i instytucje finansowe.

Bramka płatnicza | Usługa technologiczna umożliwiająca sprzedawcom przyjmowanie płatności elektronicznych, takich jak karty kredytowe lub portfele mobilne, poprzez bezpieczne przekazywanie i przetwarzanie danych transakcji pomiędzy klientem, sprzedawcą i bankiem rozliczającym (acquirerem).

System płatniczy | Zespół instrumentów, procedur i reguł służących do przekazywania środków pieniężnych między stronami, zazwyczaj z wykorzystaniem mechanizmu rozliczeń i rozrachunku w celu zakończenia transakcji.

PCG | Częściowa gwarancja kredytowa | Płatna w razie niewykonania zobowiązań przez państwo; wielostronna kontrgwarancja obniża prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania (PD)

Pożyczki peer-to-peer (P2P) | Rodzaj internetowej platformy pożyczkowej, która łączy pożyczkobiorców i pożyczkodawców bezpośrednio, bez pośrednictwa tradycyjnej instytucji finansowej, umożliwiając pożyczkobiorcom uzyskanie pożyczek potencjalnie przy niższym oprocentowaniu, a pożyczkodawcom osiąganie wyższych zwrotów z inwestycji.

Terminal punktu sprzedaży (POS) | Urządzenie wykorzystywane przez sprzedawców do przyjmowania płatności elektronicznych, takich jak karty kredytowe, karty debetowe lub portfele mobilne, poprzez odczyt danych płatniczych klienta i przekazanie danych transakcji do autoryzacji i rozliczenia.

Osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne (PEP) | Osoba, która pełni lub pełniła znaczącą funkcję publiczną, taką jak głowa państwa, minister, sędzia wysokiego szczebla lub wyższy urzędnik przedsiębiorstwa państwowego, a także członkowie jej rodziny i osoby blisko z nią związane. W odniesieniu do PEP stosuje się wzmożone środki należytej staranności.

Zarządzanie portfelem | Proces doboru, monitorowania i dostosowywania zestawu inwestycji w celu osiągnięcia określonego celu inwestycyjnego lub profilu ryzyka i zwrotu, obejmujący alokację aktywów, dobór papierów wartościowych, zarządzanie ryzykiem oraz ocenę wyników.

PPP | Partnerstwo publiczno-prywatne – ramy umowne łączące nadzór publiczny z kapitałem prywatnym lub prywatnym operatorem.

Akcje uprzywilejowane | Rodzaj papieru wartościowego kapitałowego, który zazwyczaj przynosi stałą dywidendę i daje wyższe pierwszeństwo w zaspokojeniu roszczeń z aktywów i zysków niż akcje zwykłe, lecz co do zasady nie wiąże się z prawem głosu.

Karta przedpłacona | Rodzaj karty płatniczej zasilanej określoną kwotą środków, którą można wykorzystać do dokonywania zakupów lub wypłat gotówki do wysokości dostępnego salda, bez konieczności przeprowadzania oceny zdolności kredytowej ani posiadania powiązanego rachunku bankowego.

PRG | Partial Risk Guarantee (gwarancja częściowego ryzyka) – wielostronna gwarancja pokrywająca zdarzenia ryzyka politycznego.

PRI | Political-Risk Insurance – ubezpieczenie od ryzyka politycznego, takiego jak wywłaszczenie czy brak możliwości wymiany waluty. 

Wskaźnik cena/zysk (P/E) | Wskaźnik wyceny obliczany jako iloraz ceny rynkowej akcji i zysku przypadającego na jedną akcję, wykorzystywany do oceny względnej wartości akcji spółki.

Dealer podstawowy (Primary Dealer) | Instytucja finansowa uprawniona do bezpośredniego kupna i sprzedaży rządowych papierów wartościowych z bankiem centralnym, odgrywająca kluczową rolę we wdrażaniu polityki pieniężnej i w funkcjonowaniu rynku rządowych papierów wartościowych.

Rynek pierwotny | Rynek, na którym nowe papiery wartościowe, takie jak akcje, obligacje lub inne instrumenty finansowe, są emitowane i sprzedawane inwestorom, często w drodze oferty publicznej lub oferty prywatnej, co pozwala emitentowi pozyskać kapitał, zdywersyfikować strukturę własnościową lub refinansować swoje zadłużenie.

Stopa Prime | Referencyjna stopa procentowa wykorzystywana przez banki do wyceny różnych kredytów i produktów kredytowych, takich jak kredyty hipoteczne lub osobiste, zazwyczaj oparta na docelowej stopie banku centralnego lub na stopie, po której banki udzielają kredytów swoim najbardziej wiarygodnym klientom.

Private Equity | Rodzaj inwestycji alternatywnych polegający na bezpośrednim lub pośrednim nabywaniu udziałów własnościowych w spółkach lub aktywach nienotowanych na rynku regulowanym, w celu uzyskania zysków kapitałowych poprzez poprawę wyników operacyjnych, restrukturyzację finansową lub strategiczne repozycjonowanie, a następnie ich sprzedaż lub dopuszczenie do obrotu publicznego.

Plasowanie prywatne | Sprzedaż papierów wartościowych bezpośrednio ograniczonej liczbie inwestorów instytucjonalnych lub kwalifikowanych, a nie w drodze oferty publicznej, zazwyczaj w celu pozyskania kapitału lub restrukturyzacji zadłużenia.

Finansowanie projektów | Finansowanie długoterminowych, kapitałochłonnych projektów lub inwestycji infrastrukturalnych, w którym środki są zazwyczaj udostępniane przez konsorcjum kredytodawców na podstawie prognoz przepływów pieniężnych projektu.

Weksel własny | Pisemna umowa między pożyczkobiorcą a pożyczkodawcą, będąca w istocie zobowiązaniem pożyczkobiorcy do zapłaty na rzecz pożyczkodawcy.

Potwierdzenie posiadania środków (POF) | Dowód, zazwyczaj wyciąg bankowy lub pismo banku prowadzącego rachunek, że osoba lub podmiot dysponuje środkami wymaganymi do przeprowadzenia transakcji. Potwierdzenie posiadania środków wykazuje ich dostępność na dany dzień; nie powoduje blokady ani zobowiązania tych środków.

Prospekt emisyjny | Dokument prawny zawierający szczegółowe informacje o ofercie papierów wartościowych, takiej jak oferta publiczna (IPO) lub emisja obligacji, w tym sprawozdania finansowe spółki, informacje o zarządzie oraz czynniki ryzyka.

Oferta publiczna | Emisja i sprzedaż papierów wartościowych szerokiemu gronu inwestorów, zazwyczaj w drodze pierwszej oferty publicznej (IPO) lub oferty wtórnej, w celu pozyskania kapitału przez spółkę lub rząd.

Luzowanie ilościowe (Quantitative Easing, QE) | Forma niekonwencjonalnej polityki pieniężnej, w ramach której bank centralny nabywa od rynku duże ilości aktywów finansowych, takich jak obligacje skarbowe lub papiery wartościowe zabezpieczone hipotekami, w celu obniżenia stóp procentowych, zwiększenia podaży pieniądza i pobudzenia aktywności gospodarczej.

Fundusz inwestycyjny typu REIT (Real Estate Investment Trust) | Rodzaj podmiotu inwestycyjnego, który posiada, zarządza lub finansuje nieruchomości generujące dochód, takie jak centra handlowe, budynki biurowe lub kompleksy mieszkaniowe, i dystrybuuje większość swoich dochodów do akcjonariuszy w formie dywidend, umożliwiając inwestorom ekspozycję na rynek nieruchomości przy zachowaniu płynności i dywersyfikacji.

System rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym (RTGS) | Rodzaj systemu płatniczego, który przetwarza i rozlicza poszczególne transakcje płatnicze w czasie rzeczywistym, zapewniając natychmiastowy i ostateczny transfer środków między stronami; stosowany zazwyczaj w przypadku transakcji o wysokiej wartości lub pilnych.

Rekapitalizacja | Proces zmiany struktury kapitałowej spółki poprzez emisję, odkup lub wymianę instrumentów dłużnych i kapitałowych, często w celu poprawy stabilności finansowej lub optymalizacji kosztu kapitału.

Uzgodnienie (rekoncyliacja) | Proces porównywania i weryfikacji zapisów finansowych, transakcji lub sald rachunków w celu zapewnienia ich dokładności i spójności, zwykle przeprowadzany na koniec dnia roboczego lub okresu rozliczeniowego.

Papiery wartościowe zarejestrowane | Papiery wartościowe zarejestrowane w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC), podlegające nadzorowi regulacyjnemu i wymogom w zakresie ujawniania informacji.

Regulation D (Reg D) | Zbiór przepisów SEC regulujących oferty prywatne, umożliwiający spółkom pozyskiwanie kapitału od inwestorów akredytowanych bez rejestracji oferty w SEC.

Przekaz pieniężny (remittance) | Przekazanie środków od jednej strony do drugiej, zazwyczaj za granicę lub pomiędzy osobami fizycznymi, np. gdy pracownik przesyła pieniądze rodzinie w innym kraju.

Umowa z przyrzeczeniem odkupu (Repo) | Krótkoterminowe porozumienie finansowe, w którym pożyczkobiorca sprzedaje pożyczkodawcy papier wartościowy, taki jak obligacja skarbowa lub papier zabezpieczony hipotekami, z zobowiązaniem do jego odkupienia po określonej cenie i w określonym terminie, co w efekcie tworzy zabezpieczoną pożyczkę.

Zwrot z kapitału własnego (ROE) | Wskaźnik finansowy mierzący rentowność spółki jako procent kapitału własnego akcjonariuszy, obliczany przez podzielenie zysku netto przez kapitał własny akcjonariuszy.

Return on investment (ROI) | A measure of the profitability of an investment, calculated by dividing the net profit or loss by the initial investment, often expressed as a percentage.

Reverse Repo (umowa odwrotnego odkupu) | Krótkoterminowy instrument finansowania, w którym jedna strona nabywa od drugiej aktywo finansowe, na przykład papier wartościowy emitowany przez państwo lub obligację korporacyjną, ze zobowiązaniem do jego odsprzedaży po ustalonej cenie w określonym terminie w przyszłości, co w istocie stanowi udzielenie pożyczki środków pod zabezpieczenie w postaci tego aktywa.

Rezerwa obowiązkowa | Minimalna kwota rezerw, zazwyczaj w formie gotówki lub depozytów w banku centralnym, które instytucja finansowa jest zobowiązana utrzymywać jako odsetek określonych depozytów. Niektóre banki centralne ustaliły ją na poziomie zerowym (amerykański System Rezerwy Federalnej od marca 2020 r.); EBC stosuje stopę 1%.

Bankowość detaliczna | Świadczenie usług finansowych na rzecz osób fizycznych będących konsumentami, takich jak rachunki depozytowe, kredyty, kredyty hipoteczne lub karty kredytowe, w odróżnieniu od bankowości korporacyjnej lub instytucjonalnej.

Zarządzanie ryzykiem | Proces identyfikowania, oceny i kontrolowania różnych rodzajów ryzyka, które mogą wpływać na wyniki, stabilność lub integralność instrumentu finansowego, portfela lub instytucji finansowej, w tym ryzyka rynkowego, kredytowego, operacyjnego lub płynności, oraz wdrażania odpowiednich środków ograniczających, takich jak dywersyfikacja, zabezpieczenie (hedging) lub ubezpieczenie.

Aktywa ważone ryzykiem (RWA) | Miara aktywów banku skorygowana o ich profil ryzyka, służąca do obliczania regulacyjnych wymogów kapitałowych banku; aktywa o wyższym ryzyku wymagają większego bufora kapitałowego służącego pokryciu potencjalnych strat.

Roadshow | Seria prezentacji przeprowadzanych przez kierownictwo spółki dla potencjalnych inwestorów, zazwyczaj w trakcie oferty publicznej (IPO) lub emisji obligacji, w celu wzbudzenia zainteresowania i przedstawienia możliwości inwestycyjnej.

RTGS | Real-Time Gross Settlement (RTGS) to system przetwarzania i rozrachunku transakcji finansowych o wysokiej wartości w czasie rzeczywistym. W przeciwieństwie do innych systemów płatności, które mogą stosować rozrachunek netto, w systemie RTGS transakcje są rozliczane indywidualnie i natychmiast, bez łączenia ich z innymi transakcjami ani kompensowania z nimi.

Rule 144 | Rule 144 jest regulacją egzekwowaną przez amerykańską Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (SEC), określającą zasady publicznej odsprzedaży papierów wartościowych objętych ograniczeniami oraz papierów wartościowych podmiotów kontrolujących. Papiery wartościowe objęte ograniczeniami to papiery wartościowe objęte emisją niepubliczną, nabyte bezpośrednio lub pośrednio od emitenta lub podmiotu powiązanego z emitentem, natomiast papiery wartościowe podmiotów kontrolujących to te, które posiada podmiot powiązany ze spółką emitującą, taki jak członek zarządu, osoba zarządzająca lub duży akcjonariusz. Rule 144 określa szczegółowe warunki, na jakich papiery te mogą być sprzedawane publicznie, aby zapewnić uporządkowany i przejrzysty rynek oraz zapobiegać nielegalnej dystrybucji niezarejestrowanych papierów wartościowych. Główne warunki wynikające z Rule 144 są następujące:

1. Okres utrzymywania: W przypadku papierów wartościowych z ograniczeniami zbywalności inwestorzy muszą utrzymywać je przez określony czas przed ich sprzedażą. Dla spółek raportujących na podstawie Securities Exchange Act z 1934 r. okres ten wynosi sześć miesięcy. Dla spółek nieraportujących wynosi on jeden rok. Wymóg ten ma zapewnić, że papiery wartościowe z ograniczeniami zbywalności nie będą wykorzystywane do niezgodnej z prawem dystrybucji ani do manipulacji rynkiem.
2. Aktualne informacje publiczne: Spółka emitująca musi dysponować odpowiednimi i aktualnymi informacjami udostępnionymi publicznie. W przypadku spółek raportujących oznacza to, że muszą one być na bieżąco ze swoimi zgłoszeniami do SEC (takimi jak raporty 10-K, 10-Q i 8-K). Spółki nieraportujące muszą udostępnić publicznie określone informacje, w tym opis działalności, sprawozdania finansowe oraz informacje o kadrze zarządzającej.
3. Ograniczenia wolumenu obrotu: Liczba papierów wartościowych, które dana osoba może sprzedać w dowolnym okresie trzech miesięcy, podlega ograniczeniom. W przypadku podmiotów powiązanych (affiliates) dopuszczalna do sprzedaży kwota stanowi wyższą z wartości: 1% wyemitowanych akcji tej samej klasy lub średni tygodniowy wolumen obrotu w okresie czterech tygodni poprzedzających sprzedaż. Podmioty niepowiązane nie podlegają ograniczeniom wolumenowym po spełnieniu wymogów dotyczących okresu posiadania.
4. Zwykłe transakcje brokerskie: Sprzedaż musi być przeprowadzana w ramach zwykłych transakcji brokerskich, a brokerzy nie mogą zabiegać o zlecenia kupna tych papierów wartościowych.
5. Złożenie formularza 144: Podmioty powiązane muszą złożyć w SEC zawiadomienie na formularzu 144, jeżeli zamierzona sprzedaż w okresie trzech miesięcy przekracza 5 000 akcji lub ma łączną cenę sprzedaży wyższą niż 50 000 USD.

Należy zauważyć, że Rule 144 nie ma zastosowania do osób niepowiązanych ze spółką (non-affiliates) sprzedających papiery wartościowe niepodlegające ograniczeniom, ponieważ mogą one być zbywane bez żadnych ograniczeń.

Zapewniając jasne ramy sprzedaży papierów wartościowych objętych ograniczeniami oraz papierów wartościowych podmiotów kontrolujących, Rule 144 pomaga utrzymać zaufanie inwestorów do rynku i zapewnia zgodność z federalnymi przepisami o papierach wartościowych.

Safekeeping Receipt (SKR) | Pokwitowanie wydawane przez bank lub operatora skarbca, potwierdzające, że przechowuje on wskazane aktywa, takie jak metale szlachetne, diamenty lub papiery wartościowe, na rzecz deponenta.

SDG | Cel zrównoważonego rozwoju (Sustainable Development Goal) – cele Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie rozwoju globalnego. 

Rynek wtórny | Rynek, na którym przedmiotem obrotu między inwestorami są uprzednio wyemitowane papiery wartościowe, takie jak akcje, obligacje lub inne instrumenty finansowe, zazwyczaj za pośrednictwem giełdy, rynku pozagiełdowego lub alternatywnego systemu obrotu, zapewniający mechanizm kształtowania cen, płynność oraz transfer ryzyka.

Papiery wartościowe | Instrumenty finansowe reprezentujące udziały własnościowe, zobowiązania dłużne lub inne prawa, takie jak akcje, obligacje lub opcje, które mogą być przedmiotem obrotu na rynkach finansowych.

Securities and Exchange Commission (SEC) | Amerykańska agencja federalna odpowiedzialna za regulację rynków papierów wartościowych, ochronę inwestorów oraz utrzymywanie uczciwych i uporządkowanych rynków.

Pożyczanie papierów wartościowych | Czasowe przeniesienie papieru wartościowego od jednej strony (pożyczkodawcy) do drugiej (pożyczkobiorcy), zazwyczaj w zamian za zabezpieczenie i opłatę, z zastrzeżeniem, że papier zostanie zwrócony w określonym terminie lub na żądanie. Pożyczanie papierów wartościowych może zapewniać płynność rynku oraz generować dodatkowy dochód dla pożyczkodawcy.

Sekurytyzacja | Proces łączenia w pule różnych rodzajów instrumentów dłużnych, takich jak kredyty hipoteczne, kredyty samochodowe czy należności z tytułu kart kredytowych, i pakietowania ich w zbywalne papiery wartościowe, które mogą być sprzedawane inwestorom, co rozkłada ryzyko niewykonania zobowiązań i zapewnia źródło finansowania dla podmiotów inicjujących udzielanie kredytów bazowych.

Senioraż | Zysk z emisji waluty, obliczany jako różnica między wartością nominalną a kosztem wytworzenia lub, szerzej, jako korzyść ekonomiczna uzyskiwana przez władze monetarne w wyniku kreacji pieniądza. 

Sell-side | Część sektora finansowego zajmująca się tworzeniem, gwarantowaniem i dystrybucją nowych emisji papierów wartościowych, a także świadczeniem usług analitycznych i transakcyjnych na rzecz klientów instytucjonalnych.

SEPA | Jednolity obszar płatności w euro, w którym przelewy i polecenia zapłaty w euro realizowane są na podstawie wspólnych zasad i standardów w państwach UE i EEA, Szwajcarii, Zjednoczonym Królestwie oraz kilku innych krajach.

Natychmiastowy przelew w euro SEPA (SCT Inst) | Przelew w euro w obrębie SEPA, którego kwota jest uznawana na rachunku beneficjenta w ciągu kilku sekund, o każdej porze dnia. Dostawcy usług płatniczych w strefie euro muszą go oferować po cenie nie wyższej niż standardowy przelew.

Server-to-Server (S2S) | Określenie połączenia serwerów dwóch instytucji w celu wymiany komunikatów. Połączenie serwerowe służy wyłącznie do przekazywania informacji; żadne środki nie są przemieszczane, dopóki płatność nie zostanie rozliczona na rachunkach w bankach lub w banku centralnym.

Rozliczenie | Proces przeniesienia własności instrumentu finansowego, takiego jak akcja, obligacja lub instrument pochodny, od sprzedającego do kupującego oraz zapłaty odpowiedniej kwoty przez kupującego na rzecz sprzedającego, zazwyczaj za pośrednictwem izby rozliczeniowej lub depozytariusza, co zapewnia ostateczność i integralność transakcji.

Ryzyko rozliczenia | Ryzyko, że jedna ze stron transakcji wywiąże się ze swoich zobowiązań płatniczych lub dostawy, a kontrahent nie, co skutkuje stratą dla pierwszej strony. Ryzyko rozliczenia może wynikać z różnych czynników, takich jak problemy operacyjne, ograniczenia płynności lub niewypłacalność uczestnika transakcji.

Wykup akcji własnych | Proces, w którym spółka odkupuje własne akcje na rynku otwartym, zmniejszając liczbę akcji w obrocie i potencjalnie zwiększając wartość pozostałych akcji.

Krótka sprzedaż | Sprzedaż instrumentu finansowego, którego sprzedający nie posiada, w oczekiwaniu na spadek jego ceny, co pozwala odkupić go taniej i osiągnąć zysk z różnicy; praktyka ta jest często stosowana w celu spekulacji na spadkach rynku, zabezpieczania pozycji długich lub wykorzystywania okazji arbitrażowych.

Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication (SWIFT) | Globalna sieć komunikacyjna umożliwiająca instytucjom finansowym bezpieczną wymianę informacji finansowych, takich jak dyspozycje płatnicze, wyciągi z rachunków czy transakcje na papierach wartościowych, z wykorzystaniem znormalizowanych formatów i protokołów.

SOE | State-Owned Enterprise – przedsiębiorstwo będące w całości lub w większości własnością państwa.

Spin-off | Wydzielenie niezależnej spółki z istniejącej jednostki lub działu przedsiębiorstwa, zazwyczaj poprzez przekazanie akcji nowego podmiotu akcjonariuszom spółki dominującej.

Spread | Różnica między ceną kupna (bid) a ceną sprzedaży (ask) instrumentu finansowego, takiego jak akcja, obligacja lub waluta, odzwierciedlająca koszt transakcji i płynność rynku; albo różnica między rentownościami lub stopami procentowymi dwóch różnych instrumentów lub terminów zapadalności, odzwierciedlająca względne ryzyko lub wartość aktywów.

Kurs spot | Kurs wymiany, po którym waluta obca może zostać kupiona lub sprzedana z natychmiastową dostawą, odzwierciedlający bieżącą cenę rynkową.

SPV | Special-Purpose Vehicle – podmiot celowy odporny na upadłość, utworzony w celu pozyskania zadłużenia projektowego.

SQS | Sovereign & Quasi-Sovereign (desk) – jednostka IFB Bank obsługująca państwa, samorządy i przedsiębiorstwa państwowe.

Stablecoin | Kryptoaktywo zaprojektowane tak, aby utrzymywać stabilną wartość względem aktywa referencyjnego, zwykle waluty, takiej jak dolar amerykański, poprzez utrzymywanie rezerw lub za pomocą innych mechanizmów.

Akredytywa standby (SBLC) | Nieodwołalne zobowiązanie banku do zapłaty na rzecz beneficjenta w przypadku, gdy jego klient nie wywiąże się z zobowiązania umownego. Pełni funkcję gwarancji i co do zasady jest realizowana wyłącznie w przypadku niewykonania zobowiązania.

Operacje na koniec dnia | Instrumenty banku centralnego umożliwiające uprawnionym instytucjom finansowym zaciąganie lub lokowanie środków na zasadzie overnight, zazwyczaj po stopie karnej, w celu zarządzania ich płynnością oraz wspierania realizacji polityki pieniężnej.

Opcje na akcje (stock options) | Kontrakty przyznające pracownikom prawo, ale nie obowiązek, nabycia określonej liczby akcji swojej spółki po z góry ustalonej cenie, często jako forma wynagrodzenia.

Podział akcji (stock split) | Zwiększenie liczby akcji spółki znajdujących się w obrocie poprzez wydanie dodatkowych akcji dotychczasowym akcjonariuszom, zazwyczaj w celu zwiększenia ich dostępności cenowej dla mniejszych inwestorów.

Przetwarzanie bezpośrednie (STP) | Zautomatyzowany proces obsługi transakcji finansowych, od zainicjowania do rozrachunku, bez konieczności ręcznej interwencji, ograniczający ryzyko błędów i zwiększający efektywność.

Finansowanie strukturyzowane | Segment sektora usług finansowych zajmujący się tworzeniem, dystrybucją i zarządzaniem złożonymi instrumentami finansowymi, takimi jak papiery wartościowe zabezpieczone aktywami, zabezpieczone zobowiązania dłużne czy instrumenty pochodne ryzyka kredytowego, zaprojektowanymi z myślą o konkretnych potrzebach inwestorów, transferze ryzyka lub optymalizacji wykorzystania kapitału i źródeł finansowania.

Swap | Pochodny kontrakt finansowy, w którym dwie strony uzgadniają wymianę przepływów pieniężnych lub innych zmiennych finansowych, takich jak stopy procentowe, waluty czy towary, w określonym okresie; stosowany często do zarządzania ryzykiem, zabezpieczania inwestycji lub spekulacji na trendach rynkowych.

SWIFT gpi | Usługa SWIFT umożliwiająca śledzenie płatności transgranicznych od początku do końca na podstawie ich identyfikatora UETR, wskazująca, gdzie znajduje się płatność, jakie opłaty zostały potrącone oraz kiedy nastąpi uznanie rachunku.

Swiss Interbank Clearing (SIC) | System rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym dla płatności we frankach szwajcarskich, prowadzony przez SIX Interbank Clearing na zlecenie Szwajcarskiego Banku Narodowego.

Kredyt konsorcjalny | Duży kredyt udzielany jednemu kredytobiorcy przez grupę kredytodawców, zazwyczaj banków lub innych instytucji finansowych, często wykorzystywany do finansowania dużych projektów lub transakcji.

Instytucja finansowa o znaczeniu systemowym (SIFI) | Instytucja finansowa, której upadłość lub trudności mogłyby ze względu na jej wielkość, powiązania lub złożoność wywołać istotne negatywne skutki dla stabilności i funkcjonowania systemu finansowego oraz szerszej gospodarki. Instytucje SIFI podlegają dodatkowym wymogom regulacyjnym i nadzorowi, mającym zapewnić ich stabilność i odporność.

T2 | System rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym, wykorzystywany przez Europejski Bank Centralny oraz banki centralne państw strefy euro do przetwarzania płatności w euro o wysokiej wartości między bankami i innymi instytucjami finansowymi.

Wezwanie do zapisywania się na sprzedaż akcji | Publiczna propozycja inwestora lub spółki nabycia określonej liczby akcji innej spółki po ustalonej cenie, często w ramach próby przejęcia.

Tether (USDT) | Stablecoin wyemitowany przez Tether Limited, którego celem jest utrzymywanie wartości jednego dolara amerykańskiego i który jest w obiegu w kilku sieciach blockchain, w tym w Ethereum (ERC-20).

Lokata terminowa | Rachunek depozytowy, na którym środki muszą być utrzymywane przez określony okres, często w zamian za wyższe oprocentowanie, z zastosowaniem kar w przypadku wcześniejszej wypłaty.

Wartość pieniądza w czasie | Koncepcja, zgodnie z którą jeden dolar dzisiaj jest wart więcej niż jeden dolar w przyszłości ze względu na jego potencjał dochodowy; stosowana w obliczeniach finansowych do dyskontowania przyszłych przepływów pieniężnych do wartości bieżącej.

Całkowita stopa zwrotu | Ogólny zysk lub strata z inwestycji, obejmujące zmianę jej wartości rynkowej, wygenerowany dochód (np. odsetki lub dywidendy) oraz wszelkie inne zrealizowane lub niezrealizowane zyski i straty, wyrażone jako procent początkowej kwoty inwestycji.

Finansowanie handlu | Finansowanie międzynarodowych transakcji handlowych, obejmujące udzielanie kredytu krótkoterminowego, akredytywy oraz finansowanie eksportu i importu, w celu ułatwienia wymiany towarów i usług ponad granicami.

Koszt transakcji | Koszty związane z zawarciem, rozliczeniem i rozrachunkiem transakcji finansowej, takie jak opłaty, prowizje lub spready kupna i sprzedaży.

Rzeczywisty beneficjent (UBO) | Osoba fizyczna, która ostatecznie jest właścicielem lub sprawuje kontrolę nad spółką, trustem lub innym podmiotem, bezpośrednio lub pośrednio, i której tożsamość musi zostać ustalona zgodnie z przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy.

UNCITRAL | Komisja Narodów Zjednoczonych ds. Międzynarodowego Prawa Handlowego | Elastyczne zasady ad hoc; wyroki podlegają wykonaniu na podstawie Konwencji nowojorskiej

Gwarant emisji | Instytucja finansowa, taka jak bank inwestycyjny, która przyjmuje na siebie ryzyko wprowadzenia nowej emisji papierów wartościowych na rynek, nabywając je od emitenta i odsprzedając inwestorom.

Underwriting | Proces, w ramach którego instytucja finansowa, taka jak bank lub zakład ubezpieczeń, ocenia ryzyko związane z potencjalnym kredytobiorcą, emitentem lub ubezpieczonym i podejmuje decyzję o udzieleniu kredytu, zapewnieniu finansowania albo wystawieniu polisy ubezpieczeniowej, często w zamian za opłatę lub prowizję.

Unique End-to-End Transaction Reference (UETR) | Unikalny, 36-znakowy identyfikator przypisywany płatności w momencie jej zainicjowania i przekazywany w niezmienionej postaci przez wszystkie banki w łańcuchu rozliczeniowym, dzięki czemu płatność można śledzić od nadawcy do beneficjenta.

Wycena | Proces ustalania bieżącej wartości aktywa, takiego jak przedsiębiorstwo, papier wartościowy lub nieruchomość, na podstawie czynników finansowych i ekonomicznych oraz warunków rynkowych.

Wartość narażona na ryzyko (Value at Risk, VaR) | Statystyczna miara potencjalnej straty wartości portfela lub inwestycji w określonym okresie i przy zadanym poziomie ufności, stosowana do szacowania ryzyka poniesienia straty finansowej wskutek zmienności rynku lub niekorzystnych zmian na rynku. Instytucje finansowe powszechnie wykorzystują VaR do oceny ryzyka rynkowego i zarządzania ekspozycją na to ryzyko.

Gotówka w skarbcu | Waluta i monety będące własnością instytucji depozytowej. Średni stan gotówki w skarbcu na koniec dnia w okresie obliczeniowym może zostać wykorzystany do spełnienia części lub całości wymogu rezerwy obowiązkowej instytucji w odpowiadającym mu okresie utrzymywania rezerwy.

Venture Capital | Rodzaj private equity polegający na finansowaniu przedsiębiorstw lub projektów we wczesnej fazie rozwoju o wysokim potencjale, w celu uzyskania zysków kapitałowych dzięki ich wzrostowi, rozwojowi i późniejszemu wyjściu z inwestycji, na przykład w drodze fuzji, przejęcia lub pierwszej oferty publicznej; często koncentruje się na innowacyjnych branżach, takich jak technologie, biotechnologia czy czysta energia.

Zmienność | Miara stopnia wahań ceny lub stopy zwrotu instrumentu finansowego, indeksu bądź rynku, często stosowana jako wskaźnik ryzyka, niepewności lub nastrojów inwestorów, obliczana jako odchylenie standardowe, średni rzeczywisty zakres wahań (average true range) lub z użyciem innych metod statystycznych.

Rachunek vostro | Rachunek prowadzony przez bank na rzecz innego banku, widziany z perspektywy banku, który go prowadzi; ten sam rachunek jest rachunkiem nostro dla banku, który jest jego właścicielem.

Warranty | Instrumenty finansowe uprawniające ich posiadacza, lecz nie zobowiązujące go, do nabycia określonej liczby akcji spółki po z góry ustalonej cenie w określonym okresie.

WHO | Światowa Organizacja Zdrowia.

Bankowość hurtowa | Świadczenie usług finansowych na rzecz dużych przedsiębiorstw, instytucji lub podmiotów rządowych, w odróżnieniu od klientów indywidualnych, obejmujące kredytowanie korporacyjne, bankowość inwestycyjną, zarządzanie aktywami lub obrót papierami wartościowymi.

Przelew telegraficzny (wire transfer) | Elektroniczny transfer środków między bankami lub instytucjami finansowymi, często wykorzystywany w przypadku transakcji o dużej wartości lub wymagających szybkiego wykonania, zazwyczaj przetwarzany za pośrednictwem systemu lub sieci płatniczej.

Kapitał obrotowy | Miara krótkoterminowej kondycji finansowej i sprawności operacyjnej przedsiębiorstwa, obliczana jako aktywa obrotowe pomniejszone o zobowiązania krótkoterminowe.

Odpis aktualizujący | Obniżenie wartości księgowej aktywa w celu odzwierciedlenia jego niższej wartości rynkowej, często na skutek utraty wartości, dezaktualizacji lub innych niekorzystnych zmian jego wartości.

Rentowność | Dochód generowany przez instrument finansowy, taki jak odsetki lub dywidendy, wyrażony jako odsetek jego ceny rynkowej lub wartości nominalnej; często stosowany jako miara jego wyników, ryzyka lub względnej wartości. Na rentowność wpływają różne czynniki, takie jak warunki rynkowe, jakość kredytowa czy termin zapadalności.

Krzywa dochodowości | Graficzne przedstawienie zależności między stopami procentowymi lub rentownościami obligacji o tej samej jakości kredytowej, lecz o różnych terminach zapadalności, takich jak obligacje rządowe, często wykorzystywane jako wskaźnik oczekiwań rynku co do przyszłych stóp procentowych i warunków gospodarczych.

Obligacja zerokuponowa | Rodzaj obligacji, która nie wypłaca okresowych odsetek ani kuponów, lecz jest sprzedawana z dyskontem względem wartości nominalnej, zapewniając inwestorowi zwrot w postaci wzrostu wartości kapitału w momencie wykupu obligacji.